กำเมืองวันละกำ

คำนำ

..........หนังสือภาษาเมืองวันละคำที่ท่านอ่านอยู่นี้ผู้เขียนได้รวบรวม เฉพาะคำ ที่มักแตกต่างจากภาษากลาง ไว้เพื่ออนุรักษ์วรรณกรรม ด้านภาษาของคน เมืองเหนือไว้ให้ยาวนานไม่สูญหาย แต่อย่างไรก็ตาม คงไม่สามารถรวบรวม ให้ครบถ้วนทุกคำได้ ท่านผู้รู้โปรดพิจารณา เพิ่มเติม อีกได้ ทางสภาวัฒนธรรม อำเภอแม่อาย ได้จัดทำเป็นรูปเล่ม เพื่อเผยแพร่ และอำนวยความสะดวก ให้แก่ผู้สนใจทั่วไป ได้ศึกษาค้นคว้าในโอกาสอันควรต่อไป

..........การเรียงอักษรตั้งแต่ ก-ฮ ในเล่มนี้ไม่ได้เรียงตามพจนานุกรม โดย เคร่งครัด คงเรียงตามกลุ่มเสียงอักษรนั้นๆ ภายหลังได้ ส่วนลักษณะของภาษา เมืองเหนือ ที่แตกต่างจากภาษากลางอย่างไรบ้างนั้น ได้บอกไว้หน้าถัดไปบ้าง แล้วด้วย อนึ่งเพื่อประหยัดเนื้อที่ของแต่และคำ จึงได้ใช้ อักษรย่อยไว้ข้างหน้า ของแต่ละคำ เช่น ค. และ ตย. ผู้อ่านโปรดอ่านให้เต็ม คือ ค.ความหมาย.... (คำที่เป็นภาษากลาง) และ ตย. คือ ตัวอย่าง....ด้วย ส่วนตัวอย่างที่ได้ให้ไว้ในที่นี้ มีเพียงสั้นๆ ท่านผู้รู้อาจจะ เพิ่มเติม หรือขยายตัวอย่างให้ครอบคลุมมากขึ้น อีกได้
ในนามของสภาวัฒนธรรม จึงขอใทุกท่านและลูกหลานที่เกิดมาในถิ่น เมืองเหนือจงภูมิใจตนเอง ที่เป็นคนเมืองเหนือ ควรจะพูดภาษาเมืองเหนือให้ได้ อย่างคล่องแคล่ว ถือว่าเรารู้ภาษาเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งภาษานั่นเอง
ลักษณะทั่วไปของภาษาเมืองเหนือ ที่มักเปล่งเสียงต่างจากภาษากลาง เช่น 1. ตัว ร. ในภาษากลาง มักจะเป็น ตัว ฮ. ในภาษาเมืองเหนือเช่น คำว่า แร้ง=แฮ้ง, แรง=แฮง, ร้าย=ฮ้าย 2. ตัว พ. ภาษากลางมักเป็นตัว ป. เช่น เพียงพอ=เปียงปอ, แพง=แปง เป็นต้น 3. ตัว ค. มักเป็นตัว ก. เช่น คาง=กาง, คำ=กำ 4.ตัว ท. มักเป็นตัว ต. เช่น หนทาง=หนตาง ตัวแทน=ตั๋วแตน 5. ตัว ช. มักเป็นตัว จ. เช่น ช้าง=จ๊าง, ช้อน=จ๊อน เป็นต้น 6. ในภาษาเมืองเหนือ ถ้านำ มาเขียนภาษาไทย ส่วนมามักใส่ไม้ จัตวาด้วย เช่นคำว่า ปลา=ปล๋า, ใจ=ใจ๋ เป็นต้น 7. สำเนียงของภาษาเมืองเหนือ ถ้าจะเขียนให้ตรงกับภาษาจริงๆ นั้นค่อนข้างยาก ต้องอาศัยความคุ้นเคย กับ ภาษาเสียก่อน จึงจะพูดได้ถูกต้อง ในเอกสารเล่มนี้ พยายามเขียนให้ตรงกับเสียงของเมืองเหนือมากที่สุด เช่น หลัก เขียนเป็น หลั้ก และคำว่า หลวก เขียนเป็นหล้วก เป็นต้น มีคำเมืองเหนือบางคำ ที่ไม่สามารถให้ ความหมาย ได้ตรงตัว เช่น เจ่ก้อง, สิกก่องก๋อ เป็นต้น คงจะ เป็นกิริยาอาการ เฉพาะของคนเมืองเหนือนั่นเอง ยังมีตัวอักษรบางตัวที่ยัง ไม่ค่อยมีใช้ในภาษาเมืองเหนือ เช่น ฉ ช ฎ ฏ ฐ ศ ษ ฬ เป็นต้น โดยให้ตัวอื่นแทน ตามเสียงนั้นๆ

..........สุดท้ายนี้ ขอให้ทุกท่านผู้สนใจ จงประสบผลสำเร็จตามความมุ่งหมาย และได้ประโยชน์จากเอกสารเล่มนี้ตามสมควร ทุกๆ ท่านด้วยเทอญ

สงบ เดชะวงศ์
ประธานสภาวัฒนธรรม อำเภอแม่อาย

---------------------------------------------------------------------

เรียงอันตามเสียงอักษรหรือกลุ่มคำ ตั้งแต่ ก-ฮ ดั้งนี้

เสียงอักษร ก.
แก่งแก้งแก่งแก
ค. ของหนักมาก แทบจะนำไปไม่ไหวแต่ก็นำไปจนได้
ตย. หนั้กขนาดจ๋นเอาไปได้อย่าง แก่งแก้งแก่งแก

ก่องเก้าะก่องกองกอย
หลังโกงจนก้มงอ แต่ยังเดินไปมาได้ อุ้ยคนนั้นแก่เฒ่ามากหลังก่อง
เตียวก่องเก้าะก่องกองกอยไปมา

โก่งโก้ะโก่งโกย
ค. ร่างกายเจ็บป่วยเดินลำบาก
ตย. อุ้ยคนนั้นบ่ใค่สบาย เตียวลำบากจนโก่งโก้ะโก่งโกย

ก้อบแก้บ
ค. รองเท้าไม้
ตย. นาง ข ไข่ ใส่ก้อบแก้บไปกาด

กาด
ค. ตลาด
ตย. แม่ไปกาดไปซื้อผักกาดมาจอ

กะโหล้ง
ค. กะลามะพร้าว
ตย. เข้าะบ่าป๊าวเอากะโหล้งมาไว้ใจ๊

กะล่าง
ค. ใต้ถุนบ้าน
ตย. เขาเยิยะก๋ารอยู่ปื้นกะล่าง

ก๋างข่วง
ค. ลานหน้าบ้าน
ตย. ละอ่อนเหล้นอยู่ก๋างข่วงบ้าน ไปฮ้องเขามาอาบน้ำเหียก่อน

กั๊ด
ค. อืดท้อง หรือดอิ่มแปร้
ตย. บ่อยากใค่กิ๋นอะยังแถมแล้ว เพราะกั๊ดต๊องอยู่

แกน
ค. เสียดแทง หรือเสียวแปร๊บๆ
ตย. ฮู้สึกแกนต๊อง หรือ บ่องหนามปื้นตี๊น เพราะมันแกน

เกิบ
ค. รองเท้า หรือเกือก
ตย. เขาใส่เกิบไปแอ่วกาด

กุ้บ
ค. หมวกชนิดมีใบ
ตย. เขาสุ้บกุ้บตลอดเวลา เมื่อไปนอกบ้าน

กุ่ม
ค. ที่ขังไก่ไว้ ๑-๒-๓ ตัว
ตย. ไก่ที่ขังไว้ในกุ่มเป๋นไก่จน

ก้อม
ค. ตั่งนั่งเตี้ยๆ ทำด้วยไม้
ตย. นั่งก้อมหิงไฟยามหนาว

กะหล้ก
ค. เกราะ ทำด้วยไม้ เคาะเสียงดังป๊กๆ
ตย. เขาตี๋กะหล้กได้ยินดังป๊กๆ

กะหล้อก
ค. ที่ใส่ของขนาดเล็ก
ตย. แหวนอยู่ในกะหล้อกข้างตู้

ก้นตู
ค. ด้านหลังของบ้านเรือน
ตย. เอาไซไปไว้ที่ก้นตูบ้าน

โก๋งเก๋ง
ค. ไม้ ๒ เล่มทำที่เหยียบใช้เดินไปมา สูง หรือต่ำก็ได้
ตย. เขาสิกโก๋งเก๋งมาหาเมื่อตะกี๋

ก่างก๊ะ
ค. อ้าขาแล้วงอเข่าเดินไป
ตย. เขาเตียวก่างกะก่างกา ท่าจะมีอะหยังสักอย่างน่อ

ก้อก
ค. จอกน้ำขนาดเล็ก
ตย. ไผเอาก้อกน้ำควบน้ำต้น ไว้ที่ไหนเหีย

แก่วัด
ค. ไวยาวัจกรของวัด
ตย. ไปถามเอาที่แก่วัดปุ๊นเต๊อะ

กุ้มกะลุม
ค. นอนคุมโปง
ตย. เขาชอบนอนผ้าหม่กุ้มกะลุมกู้คืน

ก้อมกะลอม
ค. ใช้ผ้าโพกศรีษะแล้วเงื่อนผ้า เอามาพันคอไว้
ตย. เอาผ้าต่องก้อมกะลอมไปแอ่ว

กั้งๆ จ๋วงๆ
ค. สะดุ้งตกใจ ทำอะไรไม่รู้สึกตัว หรือนอนละเมอ
ตย. ละอ่อนไปเหล้นนอกบ้าน นอนเมื่อคืน เป๋นกั้งๆ จ๋วงๆ

ก๋วย
ค. ตะกร้าสานด้วยไม้ไผ่
ตย. ป๋อลุงสานก๋วยไหลายแก่น

กะหลา
ค. เหมาะสมกัน หรือเท่ากัน
ตย. เอาของใส่ก๋วยหื้อมันกะหลากั๋น, ขาเป๋นกู่กะหลากั๋นตวยกั๋นได้

ก้อก
ค. ขันน้ำ หรือที่ใส่ของเล็กๆ
ตย. ยาดมอยู่ในก้อกบนหลังตู้เน้อ

กะแหล้งก้น
ค. เอามือไพล่หลัง
ตย. เอามือกะแหล้งก้นไปแอ่ว

เก้าะก้อง หรือเจ่ก้อง
ค. นั่งไปด้านหลังของคนอื่นสอดมือ กอดคอไว้เดินไป
ตย. น้องต้องเก้าะก้องพี่เขาข้ามน้ำไป

กู
ค. ข้า,ฉัน,เรา
ตย. เอาของกูคืนมา

เกา
ค. ปลอบประโลมเพื่อให้ได้สิ่งที่ ต้องการ หรือประจบ
ตย. มีคนมาเกาของซื้อหลายคน แต่ยีงบ่ยอมขายหื้อใผ

ก้าย
ค. เบื่อหน่าย,ทำจนเบื่อ
ตย. ละอ่อนเหล้นจ๋นก้ายแล้ว

ก๊าน
ค. แพ้
ตย. เขาบ่มีแฮง เขาจึงก๊านเปิ้น

กระดาษน้ำหน่อ
ค. กระดาษฟูลสแค็ป
ตย. เขียนด้วยกระดาษน้ำหน่ออย่างดี

โก๊งโง้ง, ก้องหง้อง, ก้างหง้าง
ค. โก๊งโง้งคือของโค้งงอที่มีขนาดใหญ่ เช่น เขาควายงอโก๊งโง้ง ก้องหง้อง คือลักษณะของคนนอนแบบคุดคู้ เช่น นอนแบบก้องหง้อง หรือหมายถึง สิ่งของเล็กที่คดงอ ส่วนคำว่า ก้างหง้าง คือของที่เอียงไม่ตั้งตรง เช่น โต๊ะเหงี่ยงก้างหง้าง เป็นต้น

เก๋ง
ตย. แข็งแรงดี หรือ ดูสดชื่น
ค. ละอ่อนขวบป๋ายปอเตียวเก๋งแล้ว ,แม่อุ๊ยบ่สบาย แต่หน้าตายังเก๋ง อยู่กิ๋นเข้าก็ยังลำอยู่

แก๋งแค
ตย. แกงผักรวมทุกอย่างมีรสเผ็ด
ค. กิ๋นแก๋งแคจนอิ่มเต๋มตี๋

ไก้
ตย. ขึ้นอืด จนพองมาก
ค. หันศพลอยน้ำมาไก้อึ๋งปึ๋ง
เกิ๋น
ตย. บันไดสำหรับก่ายขึ้นที่สูง
ค. ต้องเอาเกิ๋นมาก่ายแล้วบิดเอา
เก่ย
ตย. เปลี่ยนของใส่ภาชนะอื่น
ค. เก่ยเข้าเปลือกมาใส่เปี้ยดเข้าสาร เหียก่อน

หก้อม
ตย. ของที่เป็นท่อนสั้นๆ เช่นท่อนไม้
ตย. ตัดเป็นหก้อมตากแดดแล้ว ปันแห้ง

เก๊า
ค. เป็นประธาน,คนแรก, โคนไม้
ตย. คูบาเจ้า มาเป๋นเก๊าพระสงฆ์รูป อื่นๆ หรือคนนี้คือลูกคนเก๊า หรือต้นไม้ต้นนี้ต้องปั้มเก๊ามันเสีย


กองหา
ค. คึดถึงหาอยากพบเห็น
ตย. แม่กองหาลูกมาแอ่วหลายวันแล้ว

เก๊าแฮ้
ค. จั๊กกะแล้
ตย. เขามาจกเก๊าแฮ้เฮา เดียมแต้เดียมว่า

กะลิกกะลิ่น
ค. รักษาไว้อย่างดีที่สุด
ตย. เขาฮักษาไว้อย่างกะลิกกะลิ่น ไผมาขอก็หื้อ

กี๋นตานไปใจ้ๆ
ค. ทำบุญไปเนืองๆ
ตย. ใผมีจิตศรัทธาดีแล้ว หื้อกี้นตานไปใจ้ๆ ย่อมได้อานิสงส์นักหนาหาผะหมานบ่ได้

ก็มีสันนั้นหมื่นจะและ
ค. มันเป็นไปเช่นนั้นเอง
ตย. เรื่องนี้ก็มีมาแต่เก่าก่อนหมื่นจะและ

ก็มีสันนี้แต๊ดีหลี
ค. หากเป็นเช่นนี้ โดยแท้จริง
ตย. จุ่งมีศรีฑีฆาอายุยืนนานว่าสันนี้แต๊ดีหลี

กั๊นกั๋น
ค. ฟัดเหวี่ยง ทะเลาะกัน
ตย. หมากั๊นกั๋นจนสันหลังหวะหวากหมด

กึ่งกึ๊
ค. ก้มโก้งโค้ง หันก้นให้ดู
ตย. เขาว่าแล้วก็กึ่งกึ๊ก้นใส่ จ๋นเฮาผ่อบ่ได้

กะเลิบ
ค. กระเป๋าถือ หรืสะพาย
ตย. เก็บเงินไว้ในกะเลิบปิดไว้อย่างดี

กาดหมั้ว
ค. ตลาดสด
ตย. ของอย่างอี้ ต้องขาดที่ กาดหมั้ว

กิหง, กิ๊งิ
ค. กำลังโผล่ออกมานิดหนึ่ง
ตย. ดอกไม้ใกล้จะบาน หันตุ๋มกิ๊งิแล้ว

ก้ะ
ค. ตะกระตะกราม
ตย. คนขี้ก้ะหันอะหยังก็จะกิ๋นหมด

กำเดียวก่อน
ค. รอแป๊บเดียว
ตย. เขาบอกว่า กำเดียวก่อน เขาจะเอาหื้อ

ก๊น
ค. เคล็ดขัดยอก
ตย. ต้าวล้มจ๋นแขนก๊น ขาก็ก๊นหมด

ก๋ำเบ้อ
ค. ผีเสื้อ
ตย. หันก๋ำเบ้อบินยาบๆเต็มป่า


เสียงอักษร ข
ขมกิก
ค. มีรสขมมากๆ
ตย. เอามาต้มกิ๋นขมกิก หรือถ้าขม ไม่มากเรียกว่า ขมจ่อมหล่อม เช่น แก๋งผักแซ่ว ลำดีมีรสขมจ่อมหล่อม, ต้มขมก็จ่อมหล่อม

แข่งแหยะ
ค. เดินกระเหย่งเท้า
ตย. เตียวแข่งแหยะไป เพราะเขากลั๋วเปื้อนตี๋น

ขอบก
ค. จอบขุดดิน ดายหญ้า
ตย. เอาขอบกมาจ้ากหญ้าหื้อหมด

ขาวผอน
ค. มีสีขาวเต็มลานหรือเต็มทุ่ง
ตย. ดอกเลาออกขาวผอนเต๋มดอย หรือข้าวตอกขาวผอนเต๋มหนตาง หรือ เอาแป้งมาทาหน้าขาวผอนจนขาวโซกโป้ก

เขียวจุ่มบุ่ม
ค. แม่น้ำลึกจนเป็นวัง
ตย. น้ำตั๊ดนี้ลึกจนเขียวจุ่มบุ่ม

ขี้หม่า
ค. ใต้ถุนบ้านตรงที่เทน้ำลง จนเหลว และ มีสีดำและน้ำขังอยู่
ตย. เอาเกิบตกขี้หม่าต้องเอาไปล้าง ก่อน

ขั้ว
ค. ผัดหรือทอดอาหาร
ตย. ขั้วเข้าแล้วต๋ำเป๋นผง เปิ้นว่าเข้าขั้วเอาไว้ใส่ขั้วแคก็ได้

เข้ามวก
ค. น้ำซาวข้าวหรือน้ำแช่ข้าว
ตย. ใช้น้ำเข้ามวกล้างป๋าหายคาว

ขี้เหยื้อ
ค. เศษขยะ
ตย. ละอ่อนเอาขี้เหยื้อไปคว่าง

แขวด
ค. ทำเครื่องหมายล้อมไว้
ตย. แขวดไว้กั๋นไฟป่าลามมา, เอาปู๋นแขวดรอบที่มันบวม

ขื่น
ค. ฉุน
ตย. พ่ออุ้ยสูบมูลียาขื่น ไกล้บ่อได้

แข้น
ค. เข้มข้นจนเป็นผลึกหรือเป็นก้อน
ตย. เคี่ยวไฟจ๋นมันแข้นแต๊ๆ

ขวาย
ค. เวลาสายๆ
ตย. คนงานมายะก๋ารขวายวันนี้ วันก่อนแต๊มาเจ๊า

เขกหรือเข
ค. ข่มเหงรังแกหรือทรมาน
ตย. ผู้ใหญ่เขกละอ่อน เขหื้อละอ่อน ยืนเป๋นชั่วโมง

ข่าม
ค. คงกะพันหรือหนังเหนียว
ตย. จะฟันจะแตงอย่างใดมันก็บ่เข้า เพราะมันข่าม

ขะยึกหรือเฟือน
ค. ทำให้กระเทือนนิดหนึ่ง
ตย. ขุดต๋อไม้แล้วลองขะยึกกอย ท่าจะเฟือน

ขิ่วแก๊ก
ค. ฉุนกึก หรือทำโดยยาก
ตย. ดมยาแอมโมเนียแล้ว ขิ่วแก๊กหรืองานนี้ทำจ๋นขิ่วแก๊ก

ข่างน้ำ
ค. ไขหรือปล่อยให้น้ำไหลออกไป
ตย. จาวนาข่างน้ำเข้านา

ข้อน
ค. หนักไปทางใดทางหนึ่ง
ตย. หาบนี้หนักข้อนเพราะข้างหนึ่ง ใส่ของหนักกว่า ข้างหนึ่งหน้อย หรือใครใส่เสื้อผ้าหนาๆ มักถูกเยาะว่า

หนาวข้อน
ขะลึกตึ๊กตั๊ก ขะลักตั๊กเต๊ก
ค. ทำอย่างเร่งรีบ หรือเร่งด่วน
ตย. ฟั่งเป๋นขะลึกตึ๊กตั๊กออกไป บ่ฟังเสียงใผว่าอย่างใด

ขะโล่มโต้มต้าม
ค. เสียงดังโครมครามน่าตกใจ
ตย. เสียงดังขะโล่มโต้มต้ามนึกว่า ใผต้าวบนเฮือน

ขาไป่จั้กแต๋น
ค. เดินขาแก่วงไปมา
ตย. เขาหาบน้ำ หนักล้ำไปเตียว จนขาไป่จั้กแต๋นเกือบเอาบ่แป๊

เข้าหนมเส้น
ค. ขนมจีน
ตย. เขากิ๋นเข้าหนมเส้นตึงวัน

เข็ด
ค. น่าแปลกใจว่าเขาทำได้อย่างไร ทำไมจึงเป็นอย่างนั้น
ตย. เขายะได้อย่างนี้ ข้าก็เข็ดเขา

เขียม
ค. หายาก,ไม่ค่อยจะมี
ตย. เงินคำมันหยังมาเขียม หรือ บ่าเดี่ยวจักค่านแดงมันเขียม

ข่าไฟ
ค. ตะแกรงไม้ไผ่แขวนอยู่เหนือเตาไฟ
ตย. พริกแห้งวางอยู่บนข่าไฟ

ขี้ข่า
ค. ที่ห้อยย้อยใต้ข่าไฟ
ตย. ถ้าไอนักๆ คนโบราณหื้อเอาขี้ข่า สูนกับน้ำบ่านาวกิ๋นหาย

เข้าเหม่า
ค. เข้าสารที่แช่น้ำไว้ก่อนนึง
ตย. ก๋ำลังเหม่าเข้าไว้ตะกี้ยังหนึ้ง บ่ได้เตื้อ

แข้ง
ค. ทำเกินไปหรือแกล้งทำ
ตย. แม่ก๊าแข้งหื้อซื้อเท่าคนอื่น แต่ได้นักแต๊ว่า

ขวากซุย
ค. วิธีรักษากระดูกหักด้วยคาถา แบบโบราณ
ตย. เขาหน้าจะไปหาหมอใส่ขวากซุย บ่อต้องผ่าตัดที่โฮงยาก่อได้

ขะโยม
ค. เด็กวัด, เด็กที่อาศัยอยู่วัด
ตย. เขาเป๋นขะโยมต้องอยู่วัด

ขาง
ค. หึงห่วง
ตย. หมาเกิดลูกใหม่มันขางลูก ใผอย่าเข้าไปใกล้มันเน่อ

ขี้เปี้ย
ค. คนผอมบางไม่มีแรง
ตย. คนขี้เปี้ยยกบ่แป้ ต้องหื้อคน แข็งแรงมาเอาไป

ขะใจ๋หรือขันใจ๋
ค. เร็วๆ เข้าหน่อย
ตย. ขะใจ๋เอามาเวยๆ เดียวจะบ่ตัน

ขะลึกอึ้กหนา
ค. จริงจังเป็นพิธีการ
ตย. เขาทำเป๋นพิธีรีตองขะลึกอึ้กหนา

ขะหลำ
ค. ลูกอัณฑะ
ตย. เขาหย้าม ไปไหนก็เก๋าขะหลำติ๊กๆ

ขี้จิ๊
ค. ตระหนี่ถี่เหนียว
ตย. เขาเป่นคนขี้จิ๊ ใผขออะหยังก็บ่ได้

ขะมุขะมุ่นต๊อง
ค. ท้องไส้ปั๋นป่วนคล้ายจะอาเจียน
ตย. เขาฮู้ขะมุขะมุ่นต๊อง ต้องกิ๋นยาแก้หลิ้ม

ขี้หลื้ม
ค. ทื่อหรือทู่ไม่มีคม,ใช้งานไม่ได้
ตย. มีดขี้หลื้มใช้ฟันอะหยังก็บ่เข้า

ขี้เหมี้ยง
ค. เป็นสนิม
ตย. มีดขี้เหมี้ยงใผบ่เอามาใช้

ขี้คร้าน
ค. ขี้เกียจ ไม่ทำงานอะไร
ตย. คนขี้คร้านใผบ่ใจ้ก๋ารอะหยัง

แข้บ
ค. เป็นแผ่นบางๆ และแบน
ตย. ถั่วเน่าแข้บผิงไฟเหียแล้วใส่แกง

ขี้จุ้
ค. โกหก
ตย. คนขี้จุ้ อู้เรื่องใดใผบ่เชื่อ

ข้องใส่
ค. สะดุด
ตย. ข้องใส่ต๋อไม้ จ๋นหัวแม่ตี๋นหวะ

ขี้โข่
ค. ขยะแห้งที่เป็นเศษไม้
ตย. เขาเขาะเผาขี้โข่จ๋นหมดลิ้ง

ขี้ปุ๋ม
ค. พุงหรือท้อง
ตย. เขากิ๋นนักจ๋นขี้ปุ๋ม ใหญ่ออกๆ

ขดถวาย
ค. นั่งขัดสมาธิ์
ตย. ขดถวายหงายอ้งตี้นกิ๋นเต๋มที่

ขี้แหย่
ค. ขี้กาก
ตย. ฟั้นแล้วเอาขี้แหย่มันคว่างเหีย

ขี้หย้าน
ค. ขี้เกียจหรือขี้ขลาด
ตย. คนขี้คร้านหย้านก๋ารใผบ่เอามา ยะอะหยัง

เสียงอักษร ค
คึ
ค. ดีงาม น่าชม น่าดู
ตย. แต่งตั๋วอย่างอี้มันดูคึแต๊น่อ ถ้าอย่างอี้ก็คึดี

คว่าง
ค. ปาออกไป หรือนำไปทิ้ง
ตย. เขาเอาขี้เหยื้อไปคว่างนอกบ้าน หรือเขาเอาฆ้อนคว่างบ่าม่วง

ค่วย
ค. คุ้ยหรือเขี่ย
ตย. เอาขอจางค่วยขี้หญ้าไว้เป๋นก๋อง หรือหมาค่วยดินจ๋นเป็นหม้ง

เคี่ยน
ค. แกะสลัก
ตย. เคี่ยนซี่ลูกกรงได้จ้าดหลายอัน เมื่อตะกี้นี้

เคียน
ค. เอาเชือกพันไว้รอบๆ
ตย. เคียนฝ้ายไว้เหีย ถ้าเขิงแล้ว

เคิ่ง
ค. ของที่มีน้ำหนักเท่ากัน
ตย. จั้งกอยว่าจะเคิ่งกั๋นก่อ ข้างใด จะหนักกว่ากั๋น

เคียว
ค. หยอกล้อให้โกรธเคือง
ตย. ละอ่อนเคียวกั๋นจ๋นไห้ไปนึ่ง

คุ หรือน้ำคุ
ค. ไม้สานขนาดใหญ่ใช้ฟาดข้าว หรือกระป๋องตักน้ำ
ตย. เข้าใจ๋คุตี๋เข้ากู๊ปี๊ หรือ เอาน้ำคุมาใส่น้ำไว้กิ๋น

คู้
ค. งอเข่า (นั้งหรือนอนก็ได้)
ตย. เขาชอบนอนคู้หรือคู้แข่ง

ค่าว
ค. กลอนเมืองเหนือ หรือเชือก
ตย. เขาเล่าค่าวเสียงดีแต๊ หรือหมู่เฮาใจ๋เจื๊อกค่าวลากไป
เจื๊อกเส้นหน้อยบ่แป๊

เค่งติ้งๆ
ค. ตึงมากๆ
ตย. เขาเขิงเจื๊อกจ๋นเค่งติ้งๆ

แคง
ค. ตะกร้าสานด้วยไม้ไผ่ใบเล็กๆ ใช้ใส่ข้าวสารหรือของเป็นเครื่องตวงวัด ชนิดหนึ่งในสมัยก่อนเท่ากับหนึ่งลิตรกว่าๆ
ตย. ข้าวสารแคงละสองบาท

ไคว่
ค. ทั่วทุกที่ทุกคน
ตย. ฝนตกบ่ไคว่ใบไม้ (เป็นคำล้อเลียนที่แจกของไม่ครบคน)

ค้าย
ค. ย้ายไป ย้ายมา
ตย. ค้ายโต้ะตัวนี้ไปไว้ตี่อื่นก่อน ถ้าแล้วก๋ารก้อยค้ายมาไว้ตี้เก่า

คืด
ค. เบียดหรือเฉียนเป็นรอยขีด
ตย. เอารถได้คืดใส่ต๋อไม้ จ๋นมีก้า ฮอยบ้วมฮอยขีดเต๋มหม้ด

คูบา
ค. พระที่มีอายุพรรษามาก
ตย. นิมนต์คูบามาฮับตานเฮือนใหม่

เคิงใจ๋
ค. มีความประสงค์
ตย. เขาเคิงใจ๋สักอย่าง จิ่งมาวันนี้

ค่ำสะลุ้ม
ค. เวลาพลบค่ำ,ใกล้ค่ำ
ตย. เขามาหาปอค่ำสะลุ้ม

เสียงอักษร ง
เหงาหลับ
ค. สับปะโหงก หรือง่วงนอน
ตย. เขาเหงาหลับตลอดเมื่อไปฟังเปิ้น อธิบายวันก่อน

ง่อม
ค. รู้สึกเหงา
ตย. อยู่คนเดียวมันหยังมาง่อมแต๊

งืด
ค. แปลกใจ อัศจรรย์ใจ
ตย. จะใดว่าเป๋นอย่างอั้นงืดแต๊ๆ

งอง
ค. เหล็กงอมีคมคล้ายมีด ใช้ดายหญ้าด้วยมือ ในพื่นที่เล็กๆ
ตย. แม่อุ้ยใจ๊งองเอาหญ้าก๋างข่วง

ง่าว
ค. โง่ หรืองี่เง่า
ตย. คนหยังมาง่าวยะหยังบ่เหมือน เปิ้นเหมือนต้าน ท่าจะบ่ใค่เต๋ม

งมๆ ซวามๆ
ค. มองไม่คอยเห็น ใช้มือคลำหา
ตย. ต๋าบ่หันต้องงมๆ ซวามๆ เซาะหา ของ

งอก้องหง้อง
ค. นอนงอ หรือของเล็กที่คดงอ
ตย. เขานอนงอก้องหง้อง สงสัยว่า ท่าจะหนาว หรือ จ๋นเหล็กงอก้องหง้อง แตงบ่ใค่เข้า

เหงี่ยงก้างหง้าง
ค. ของที่เอียง ไม่ตรง หรือคนคอเอียง
ตย. โต๊ะมันจะหลุ้ จนปอเหงี่ยงก้าง-หง้าง หรือ เขาแป๋งคอเหงี่ยงก้างหง้าง เตียวไปเตียวมา

งว้าย
ค. เลี้ยวซ้ายหรือเลี้ยวขวา
ตย. งว้ายมาตางขวาแถมหน้อย หรืองว้ายหน้าไปตางเหนือปู๊นก่า

เสียงอักษร จ
จ๊ก
ค. ขุดลงไปหรือใช้เครื่องมือโกย
ตย. ใจ๊ขอบกจ๊กดินแลัวเขอจาง จ้าวหญ้าออก

จ๊อก
ค. มุมห้งแคบๆ
ตย. เอากระเปาไว้ตี้จ๊อกเอาไปเซาะหา ที่อื่นผับไคว่

จ้อง
ค. ร่มใช้กันแดดกันฝน
ตย. แม่ญิ่งขี่รถีบก๋างจ้องแขงกั๋น

จ่าน
ค. พยายาม
ตย. เขาจ่านเอาหนามปั้กตี๋นออก

จ่าว
ค. คั่วหรือทอดอาหารในนำมันร้อน อย่างรวดเร็ว
ตย. แม่บ้านจ่าวต๋ำบ่าแปปแล้ว

จื๋น
ค. ทอดอาหารใรน้ำมันมากๆ และใชัเวลานานจนกว่าจะสุก
ตย. เขาจื๋นแคบบหมูวันละหลายกิโล

จุ้ก
ตย. หยุดอยู่กบที่
ค. เขายืนจุ้กหั้นเมินแล้ว

จ่างหรือจ่อง
ค. ยึดตัวหรือดึงเอาไว้โดยเร็ว
ตย. เฮาจะออกมาเขาก่อจ่างไว้บ่ยอม หื้อเฮาไปไหนหรือเอาเจื๊อกมัดจ่องกับเสา

แจ่ง
ค. มุมใดมุมหนึ่ง
ตย. เอาปั้มน้ำตั้งไว้แจ่งเฮือนก็ได้

จู้
ค. ประคบเนื้อตัวด้วยลูกประคบ
ตย. หมอโบราณจู้ยาแก้เจ็บแขน

จ่อม
ค. ตกเบ็ดหรือหย่อนลงในหีบ
ตย. เขาจ่อมเบ็ดกู้วันอาทิตย์ หรือจ้าวบ้านปากั้นจ่อมบัตรเลือกตั้ง ลงในหีบเลือกตั้ง

จี้หวี้ จ้อหว้อ โจ้โหว้
ค. รูขนาดเล็ก รูขนาดกลาง และขนาดใหญ่
ตย. เขาแป๋งฮูจี้หวี้หน้อยเดียว หรือ ปู๋อยู่ในฮูจ้อหว้อ หรือ เขาเอามีด แตงผ้าจนเป็นฮูโจ้โหว้

โจ๊ะโล๊ะ, ตืกอึก, งอมใส่
ค. เข้าถึงตัวอย่างกระทันหันไม่ทันตั้งตัว หรือหรือระวังใว้
ตย. ควายโจ๊ะโล๊ะออกปากกองมา หรือ เขาตืกอึกมาหา ข้าก็งอมใส่เขา จึงต่อสู้กั้น

โจ้โหล้ไผ้
ค. มองเห็นตั้งอยู่โดดเด่น
ตย. ไหเขาตั้งอยู่บนเต๋าไฟโจ้โหล้ไผ้ ท่าจะสุกดี

โจ่ป๊กคก
ค. คนทำหน้าบึ้ง, บอกบุญไม่รับ
ตย. เขาแป้งหน้าโจ่ป๊กคกไผ่บ่ถ้าไป อู้เรื่องอะหยั่งสักอย่าง

โจ๋งโหงโจ๋งโก้ง
ค. มัวสาละวน ไม่เป็นทำอะไร
ตย. เขาเป๋นโจ๋งโหงโจ๋งโก้งบ่ฮู้ว่า จะเยิยะอะหยังดี

จะเหลื่อมจะเกื่อม
ค. มีรสปะแล่มปะแล่มไม่อร่อย แก๋งถ้วยนี้บ่ลำสักหน้อย
เป๋นจะเหลื่อมจะเกื่อมอย่างใดบ่ฮู้

จ๋างแจ้ะแผ้ะ
ค. จืดมาก ไม่มีรสชาดเลย
ตย. แก๋งถวนี้จ๋างแจ้ะแผ้ะท่าจะบ่ได้ ใส่เกลื๋อ บ่ได้ปรุงรส

จั๊ก
ค. ดึงมาหรือดึงไป
ตย. จั๊กมาตางเหนือแถมหน่อย มันเสิ้งไปตางใต้ล้ำไป

จ่อน, ไหน่
ค. กระรอก (ตัวเล็กๆ วิ่งเร็ว )
ตย. เขาหันจ่อนไล่กั๋นบนกิ่งไม้

จะล็อกๆ
ค. ทำเรื่อยไปไม่หยุดยั้ง
ตย. เขาเตียวจะล็อกๆมาหาตึงวัน วันไหนหลายเตื้อ

จ๋ำ
ค. ยอ (ยกยอ )
ตย. เขาต้กจ๋ำได้ปล๋ามาจ้าดหนัก

จวาดเจด
ค. ทำแบบไม่ทันรู้สึกตัว
ตย. เขาจวาดเจดออกมาว่า จะเอาบ่าเดี่ยวนี้ ใผจะตันเซาะไว้

จ๊อย
ค. เสียงขับขานเป็นทำนองเยือกเย็น เป็นกลอนคล้องจ้องดี
ตย. บ่าวเตียวกองปากั๋นจ๊อยว่า หื้อสาว ได้ยินหรือเขาจ๊อยเก่ง

จาย
ค. พี่เขย, น้องเขย, หลานเขย
ตย. จายบอกว่าจะเอามาหื้อ ถ้าบอก หื้อจายเขาฮู้

จ้ากหญ้า
ค. ดายหญ้า
ตย. เขาจ้ากหญ้าในส่วนจนเสี้ยงหม้ด จะปลูกอะหยังก็ได้

จุ๊
ค. พูดโกหก
ตย. เขามาจุ๊เฮาว่าป้าบ่สบาย เฮาก็มาไจหา แต๊เป๋นว่าป้าบ่เป๋นหยัง สักหย่าง นั่งใค่หัวอยู่หั้น

ไจ
ค. เยี่ยมเยียน,ไปดูแล
ตย. เขามาไจหาเฮาตึงวันหรือ ปลูกเข้าไว้ต้องหมั่นไปไจพ่อง

จู๋ง
ค. ดึงให้ตามหลังไป
ตย. เปิ้นจะจู๋งก็ลู่ไปก่อน เปิ้นจะสอน ก็ลู่ตวยหลัง

จ่ม
ค. พูดพล่ามที่ไมถูกใจผู้ฟัง
ตย. คนเฒ่าจ้างจ่มหื้นลูกหลาน ตลอดวัน

จี๊น
ค. เนื้อ
ตย. แก๋งจิ๊นควายวันนั้น ลำแต๊ลำว่า

เจ๊าจี้
ค. เช้ามาก
ตย. เขามายะหยังเจ๊าจี้แต๊ว่า

เสยงอักษร ค.
ซวาม
ค. ใช้มือคลำดู
ตย. เขาซวามหากับไฟเมื่อไฟฟ้าดับ

ซวาด
ค. เกือบไป, ชวดไป
ตย. เขาคว่างบ่าม่วง ฆ้อนก้อม ซวาดหัวเฮาไป หรือ กวดหวยงวดแล้ว ซวาดไปเกือบจะถูก

ซ้ำปึ้กซ้ำปั้ก
ค. เดินอย่างรีบเร่ง ไม่ฟังเสียงใครจะว่าอย่างไร
ตย. เขาเตียวตางซ้ำปึ้ซ้ำปั้กฟั่งไปก่อน ใผเอิ้นใส่ก็บ่ฮู้เรื่อง

ซุมซะซุมซวาม
ค. ตามองเห็นได้เลือนลาง
ตย. แม่อุ้ยเตียวตางซุมซะซุมซวาม ต๋าบ่ใค่หันถี่แล้ว
ซื่อแซ็ด
ค. ตรงเผ็งไม่คดงอแม้แต่น้อย
ตย. ไม้ต้นนี้หยังมาซื่อแซ็ด บ่มีก๊ดสักหน้อยเอาไปแป้งเสาก็ได้
ซว่าน
ค. ยุ่งไม่เข้าเรื่อง, แผ่ออกไปทุกที่
ตย. เปิ้นจะไปเข้า ก็ซว่านจะมา, หละอ่อนมันซว่าน
เซาะหา
ค. ค้นหา, เสาะหา
ตย. เขาเซาะหาหวีที่สับอยู่บนหัว
ไซ้
ค. คัดเลือกเอาอย่างใดอย่างหนึ่ง
ตย. แม่ป้ากำลังไซ้ผักแก๋งแค
เซอะ
ค. ค่อนข้างโง่
ตย. มันหยังมาเซอะ น่าที่จะเอา ก็บ่เอาสักกำ
ซอบสู้
ค. ดีใจ, ชอบใจ
ตย. บ่าวบ้านใต้มาซอบสู้กับสาว บ้านเหนือ สาวก็ซอบสู้เหมือนกั๋น

ซ้า
ค. ตระกร้ามีตาสานด้ยวไม้ไผ่
ตย. แม่อุ้ยเก็บผักใส่ซ้าติ้วมาปออิ๊ดปอหิวเกือบบ่แป๊

ซ้าวๆ
ค. คนหลายคนพากันส่งเสียงดัง
ตย. ละอ่อนเหล้นกั๋นเสียงเดือดซ้าวๆ

ซ้น
ค. เร่งทำให้โดยเร็ว
ตย. เขามาซ้นหื้อแป๋งแต๋เฮาบ่ว่าง บ่ตันยะหื้อเตื้อ

ซิ่น
ค. ผ้าถุงของผู้หญิง
ตย. แม่ญิงคนเมืองเปิ้นหื้อนุ่งซิ่นเน่อมันเปิงดี

ซอ
ค. ร้องเพลงกลอนพื้นเมืองมีปี่ไม้เป็นดนตรีประกอบ
ตย. แม่อุ้ยหุมฟังซอ ถ้าปอยไหนมีซอแม่อุ้ยตึงฟังจ๋นได้

แซ่ม
ค. บ่นหรือขี้บ่น
ตย. คนเฒขี้แซ่มลูกหลานบ่ใค่อยู่ใกล้ ยะอะหยั๋งก็จ๋มแซ่ม

ซาว
ค. ยี่สิบ (การนับจำนวน)
ตย. งัวซาวกี๋นหญ้าหาบ มันตึงลู่กั๋น

ซึง
ค. ฝนตกติดต่อกันหลายวัน หรือเป็นเครื่องดนตรีของเมืองเหนือ ชนิดหนึ่งคล้ายพิน
ตย. ฝนตกซึ่มมาหลายวันแล้วท่วมน้ำนองหรือเขาดีดซึงเก่ง

ซุม
ค. หมดสิ้นไปฟรี
ตย. เขาเหล้นพ้ายซุมหม้ดวันนี้

ไซ
ค. เครื่องดักปลาสานด้วยไผ่
ตย. เขาดักไซวันนั้น ได้ปล๋าจ๊าดนัก

ซูบซาบ
ค. กระซิบข้างหู
ตย. เขามาซูบซาบหื้อเฮาแล้ววันนั้น

ซุ่น
ค. ยุ่ง
ตย. เฮาจะยะอย่างอี้ เขาก็ซุ่นจะยะอย่างอั้น

เสียงอักษร ญ,
ญาม
ค. ฤดูกาลหนึ่งๆ
ตย. ญามหนาวต้องห่มผ้าหลายผืน

ญ่าง
ค. เดินไป
ตย. ละอ่อนหน้อยเดินญ่างได้หลายก้าวแล้ว

ญ่ำ
ค. เหยียบหรือย่ำ
ตย. เขาก่ำลังญ่ำหลังหื้อป้อเขาอยู่

ญั้ง
ค. หยุดพักชั่วคราว
ตย. ถ้าอิ๊ดแล้วก็ญั้งก่อนเน้อ

ญู้
ค. ผลักหรือดันไปข้างหน้า
ตย. เข้าญู้ประตู๋เข้าไปจ๋นได้
ญิ่ม
ค. ยิ่มเอานิดหน่อย
ตย. หนามปั้กตี๋นบ่องแล้วถ้าหันมัน แมนมาสักหน้อยเอากีมยิ่มออก
หญุบ
ค. จับด้วยมือหรือหยิบเอา
ตย. เอามือหญุบกี๋นบ่ต้องมีจ๊อนก็ได้
ญิง
ค. พี่สะใภ้, น้องสะใภ้, หลานสะใภ้
ตย. ปี้ญิงหาบน้ำมาใส่หม้อตึงวัน
หญาบ
ค. ทนหรืออึด
ตย. เพราะเขาเป๋นคนหญาบเขาจึงแป๊ บ่เกยก๊านสักเตื้อ
หญุ้งหญะหญุ้งหญาบ
ค. ยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบ
ตย. เป๋นจะใดมาหญุ้งหญะ หญุ้งหญาบ บ่ฮู้อะหยังเป๋นอะหยัง รุงรังปั้ดต้กปัดเสี้ยง
ญว่าม
ค. จับเอาครั้งละมากๆ
ตย. เฮาก๋ำลังนับอยู่ เขามาญว่ามเอาไปเหีย
หญ้าม
ค. เคยตัว
ตย. เขาหญ้ามมามันก็มาจ๋นได้
ญ่าง
ค. เดินด้วยเท้า
ตย. ละอ่อนเฝึ้กญ่างได้แล้ว

เสียงอักษร ด
แดงปึ้งหลิ้ง
ค. สีแดงหรือถ่านไฟจุดเล็กๆ
ตย. ผ่อแล้วหนมีสีแดงปึ้งหลิ้ง อยู่น้อยเดียวเท่าอั้น

แดงปึ้งหลึ้ง, แดงปะหลึ้ง
ค. สีแดงหรือถ่านไฟจุดมากๆ
ตย. เขาหิงไฟที่มีถ่านแดงปึ้งหลึ้ง

แดงเผ้อเหล้อ
ค. สีแดงขนาดใหญ่
ตย. เขานุ่งเสื้อสีแดงเผ้อเหล้อ หรือ ต๋าวันเมื่อแลงมีสีแดงเผ้อเหล้อ

ดำหมิก
ค. มีสีดำล้วนอย่างแท้จริง
ตย. ถ่านในกระสอบมีสีดำหมิก

ดำมอย
ค. สีผิวคล้ำค่อนข้างดำ แต่น่าดู
ตย. สีผิวอย่างอี้เรียกว่าคนดำมอย

ดำขะลึงตึง
ค. คนมีผิวดำร่างใหญ่
ตย. คนฮ่างใหญ่ยังมีสีผิวดำขะลึงตึง ใผก็สู้เขาบ่ได้สักคน

ดำขะหลิกขะติก
ค. ดำมอมแมมไม่น่าดู
ตย. ละอ่อนเหล้นขี้ฝุ่นจนดำขะหลิก-ขะติกทุกคน

เดิ้ง
ค. คนที่มีรูปร่างสูงกว่าคนอื่นๆ
ตย. คนเดิ้งไปแอ่วงานที่คนหลาย ผ่อหันทุกอย่างคนอยู่ใกล้ผ่อดูต่ำไปหมด

ดินไฟ
ค. ดินประสิว
ตย. เขาใข้ดินไฟมาแป๋งเฝ่าบอกไฟ เอาดินไฟใส่จิ้นส้มก็ได้เขาว่าอย่างอั้น ใผบ่ใค่เจื้อ

เดือนเกี๋ยง
ค. เดือนอ้าย (นับทางจันทรคติ ) ออกวะสาวันเดือนเกี๋ยงเป๋ง จาวบ้าน ไปใส่บาตรที่วัด
ดังไฟ
ค. ก่อไฟ
ตย. ก่อนจะหนึ้งข้าวต้องดังไฟ เหียก่อน และตั้งหม้อหนึ้งได้

แด่น
ค. ยิงเป้าหรือปาเป้า
ตย. ละอ่อนอาบน้ำแล้วปากั้น เอาบ่าหิน คว่างแด่นเป้าต๋าฝั่งน้ำ

ด้อกหู
ค. ต้มหู
ตย. เขาใส่ด้อกหูคำ ห้อยต่องแต่ง

เดียม
ค. จั๊กกะจี้
ตย. เขามาถึงมาจ้กกะหลิ้งหยัง มาเดียมแต๊เดียมว่า

ดูต้าง
ค. สะดวกสบาย
ตย. เขาลุกไปเหีย เฮาก็ดูต้างนั่ง

เดียม
ค. จักกะจี้
ตย. เขามาจ้กขี้ข้าง เฮาหยังมาเดียมแต๊เดียมว่า

ด้อง
ค. สุนัขตัวเมียมีลูกหลายครอกแล้ว
ตย. หมาแม่ด้องมันจ้างขี้กะระวังไว้

เสียงอักษร ต.
ต๋ำผึงต๋ำผัง
ค. ทำไปโดยไม่ยั้งคิดพิจารณา
ตย. เขาเยิยะหยังเยิยะไปเรื่อย ต๋ำผึงต๋ำผังเยิยะบ่ฟังเสียงใผ

เต้กปู้ดเต้กแมน
ค. ทำยังไงก็แล้วไม่เป็นเรื่อง
ตย. พ่อเขาเต้กปู้ดเต้กแมนเขาตึ๋งบ่ทำ ตั๋วหื้อดีขึ้นสักอย่าง
ตี๋ลุบตี๋ตา
ค. ว่าไปว่ามาก็อันเดียวกันนั้นแหละ
ตย. ตี๋ลุบตี๋ตามันก็เหมือนกั๋นตึงหมู่ บ่มีใผเหลือใผ

ตูบหมาแหงน
ค. เพิงมาแหงนมุงด้วยหญ้าคา
ตย. เขาแป๋งตี๋พักแบบตูบหมาแหงน ลมมาแฮงก็ปั้ดไปหม้ด

เตียวไป, เตียวมา
ค. เดินไป,เดินมา
ตย. นักเรียนเตียวไปโฮงเฮียน หรือเขาเตียวออกก๋ำลังกู้เจ้า

เตี่ยว
ค. กางเกง ทั้งขาสั้นและขายาว
ตย. สมัยนี้แม่ญิงก็นุ่งเตี่ยวเหมือนกั๋น มันเตียวไปได้สะดวก

ตุ้ย
ค. อ้วน ไม่ผอม
ตย. แม่ญิงตุ้ยป้อจายผอม ตวนกั๋นไปมันหยังมาเปิงแต๊น่อ

ตวย
ค. ตาม หรือติดตาม
ตย. แมวตวยก้นไปมามันหันเจ้าของ มันมีปล๋า หรือ มีคนตวยก้นมาห่างๆ บ่ฮู้ว่าเป๋นใผ

เต๊อะ
ค. เอาเถิด
ตย. ช่างมันเต๊อะบ่ต้องไปกึ๊ดนัก

ตูบ
ค. บ้านหลังเล็กๆ สร้างด้วยไม้ไผ่
ตย. เฮาคนจ๋นต้องทนอยู่ตูบ บ่มีเฮือนใหญ่โตเหมือนเปิ้น

เติ๋น
ค. ห้องว่าง,ห้องรับแขกบนบ้าน
ตย. นิมนต์ตุ๊เจ้านั่งบนเติ๋น หรือ ละอ่อนบ่ดีเหล้นบนเติ๋น

ตูบหย่าง (ฮ่างเฮือน)
ค. ที่พักอาศัยไม่ถาวร คล้ายบ้าน
ตย. แป๋งตูบหย่างเอาไว้พักยั้ง เมื่อมา ยะก๋ารกล๋างวัน

ติ้ว
ค. หิ้วไป
ตย. เขาซื้อของแล้วติ้วมาจากกาด

ตั้งแท้ก
ค. ตั้งตรงไม่เอนเอียงแม้แต่น้อย
ตย. เขาฝังเสาจ๋นตั้งแท็กบ่มีเสิ้ง ไปตางใด

เต้นแฮ้งเต้นก๋า
ค. ดีใจเป็นล้นพ้นจนตื่นเต้นมาก
ตย. ปอได้ข่าวว่าสอบได้เขาก็เต้นแฮ้ง เต้นก๋าดีใจ๋เหียแต๊เหียว่า

เต๋าปุง
ค. เตาไฟขนาดใหญ่ที่ก่ออิฐมีที่ใส่ฟืน ดุ้นใหญ่ๆ สำหรับตั้งหม้อกะทะใหญ่
ตย. เขาหุงข้าวเลี้ยงปอยหุงในหม้อ ขางใหญ่บนเต๋าปุง หรือ เขาหนึ้งเหมี้ยงบนเต๋าปุง

เติง
ค. ถึง หรือเอื้อมถึง
ตย. ถ้าหยื้อบ่เติง ต้องใจ๊เกิ๋นมาก่ายเหียก่อน แล้วขึ้นไป เอามา

ไต้ (ถง)
ค. ถุงผ้าขนาดไม่ใหญ่นำไปได้ คนเดียว พาดบนบ่าไป
ตย. เขาเอาข้าวสารใส่ไต้แบกไป หรือ เก็บผักใส่ไต้ถงจ๋นเต๋ม

ต้าวล้มก้มงาย
ค. หกขะเมนตีลังกา
ตย. หนตางมันยาก เป๋นเป้อะเป๋นหล่ม เตียวจ๋นต้าวล้มก้มงายผะเลิดเปิ้ดถู

ไม้ตั่งตู๊
ค. หลักรั้วไม้ไผ่มีปลายแหลม มัดด้วยไม้คร่าวป้องกันวัวควาย
ตย. พวกเขาใช้ไม้ตั่งตู๊ไล่แตงกั๋น แต่บ่มีใผป่วยเพราะเขาข่าม

ต้าว
ค. ลื่นไถล, หกคะเมน
ตย. เขาต้าวในห้องน้ำ เพราะมันมื่น ล้ำไป

เต้ก
ค. บังคับ หรือใช้กำลังข่มเห็ง
ตย. เต้กหื้อเขาเยิยะจ๋นได้เมื่อใด เขาก็ว่า บ่ตันเยิยะสักเตื้อ

ต้ง
ค. ท้องนา,ทุ่งนา
ตย. เขาไปเกี่ยวเข้าที่กล๋างต้งปู๊น

ตุ๊เจ้า
ค. พระสงฆ์ ในพระพุทธศาสนา
ตย. เขานิมนต์ตุ๊เจ้าหลายต๋น มาสูตขึ้นเฮือนใหม่เมื่อวันก่อน
เตื่อม
ค. แถม หรือเพิ่มให้
ตย. เอาน้ำมาเตื่อมหม้อหื้อเต๋มเน่อ
เต๋ง
ค. ทับลงไป
ตย. เอาหินมาเงไว้กลั๋วมันปิ๋วลม
ตึ๊ดออก
ค. ดึงออกอย่างแรงและโดยเร็ว
ตย. ขะใจ๋ตึ๊ดออกถ้ามันลู่เข้าไปในฮู จะเอาบ่ได้เน่อ
ต๋าง
ค. แทนตัว หรือกระบุงใส่ข้าว
ตย. ขอไปต๋างตั๋วหื้อหน้อยเพราะ ข้าบ่มีเวลาไป
ตั๋ง
ค. นั่งนานหรือทำอะไรนานเกินควร
ตย. เขามาอู้ตั๋ง นั่งฟังเป๋นชั่วโมง ก็บ่จบเตื้อ
เต๊อ
ค. แทนที่จะไป กลับต้องหยุดอยู่ จำนวนมาก
ตย. ขี้เหยื้อมาเต๊อค้างไว้บ่ยอมไหลไป
ต๋าตี้น
ค. ตาตุ่ม
ตย. นั่งป้อหละแหม้จ๋นต๋าตื้นปอด้าน
ต๋าก้าม
ค. ส่วนด้านข้างของสะโพกหรือขา
ตย. ครูเฆี่ยนต๋าก้ามวันนั้นหลายแส้
แต้ม
ค. เขียนหนังสือหรือตบแต่งให้สวย
ตย. เขาแต้มหนังสือมาหาบอก หื้อวันก่อน

ตกสะเกิ้ด
ค. สะดุ้งตกใจ จนทำอะไรไม่ถูก
ตย. มันโจ๊ะโละมาเฮาจ๋นตกปอสะเกิ้ด

ตุ๊ด
ค. เลือดหยุด หรือหายจากท้องร่วง
ตย. พ่ออุ้ยมีกถาตุ๊ดเลือดจ๊าดดี

เต่ย
ค. ยานลง
ตย. นั่งไหนบ่ดีปล่อยตี๋นซิ่นเต่ยเน้อ
เติ้ก
ค. กีดขวาง หรือดินถมเป็นฐาน
ตย. หนีหั้นจะไปมาเติ้ก บ่ดูตาง

เสียงอักษร ถ
ถูเถื้อถูเถือก
ค. ถูลู่ถูกัง
ตย. เยิยะอี้ ก็มันถูเถื้อถูเถือกไป ปอหื้อมันป๊นไปก่อน

ถะแหล้ดถะแก้ง
ค. หนักจนแทบจะเอาไม่ไหว
ตย. เขาบ่ใค่แป๊ แต่ก็เอาไปจ๋น ถะแหล้ดถะแก้งเอาไป

ถะลอมป๋อมเปียก
ค. ทำไปด้วยความเหนื่อยยาก ลำบากมาก ต้องทนทำเอา
ตย. เขาเยิยะก๋ารจ๋นถะลอมป๋อมเปียก เพื่อเซาะเบี้ยหอยเงินทอง หนักเอา เบาสู้ทนลำบาก

ถะหล้องถะจ้อง
ค. ทำบ่อยๆ อย่างไม่หยุดยั้ง
ตย. เตียวไปทวงหนี้ถะหล้องถะจ้อง ก็ยังบ่ได้คืนสักหน้อย

ถั่วเน่า
ค. ถั่วเหลือง
ตย. คนโบราณว่าแก๋งจี้นใส่ฮ้า แก๋งปล๋าใส่ถั่วเน่า

ถ้อดแถ้ด
ค. ขยับเข้า-ออก หรือเขยิบไป
ตย. ขอถ้อดแถ้ดก้นไปแถมหน้อยน่อ

ถ้าน
ค. ด้านหนึ่งๆ หรือแนวหนึ่ง
ตย. คนดีย่อมมีหลายถ้าน พ่องดีนัก พ่องดีหน้อยบ่เท่ากั้น

เถิก
ค. ถลอกปอกเปิก
ตย. หน้าแข้งต๋ำใส่ขอบประตู๋ จ๋นปอเถิก เจ้บแต๊เจ้บว่า

แถ้ง
ค. เพิ่มเติม, แถมให้
ตย. เปิ้นแถ้งค่าจ้างหื้อแถมเกิ่ง เพราะ เฮาเยิยะก๋ารดี

ถอกออก
ค. เทออก
ตย. เขาถอกน้ำคว่างลงปื้นกะล่าง

ถง
ค. ถุงผ้าสำหรับใส่ของ
ตย. เขาไปเยิยะก๋ารตึงบ่ลืมถงห่อเข้า เพราะต้องห่อเข้าไป

ถ้อง
ค. ลูกคู่ หรือคู่ร้องเพลงโต้ตอบ
ตย. ช่งซอสองคนนั้นซอถ้องกั๋นไปมา คนฟังปากั้นโห่ซ้าวๆ

ถี่
ค. ละเอียดละออ,คนเจ้าระเบียบ
ตย. แม่อุ้ยเปิ้นเป๋นคนถี่ใผยะหยังก็ บ่ถูกใจ๋ จ่มอยู่หั้นบ่ฮู้จักแล้ว หรือใผจะเอาไปก็เอาไป ก็บ่ต้องไปคึดถี่คิดย่อยมันนัก

ถังเป
ค. กะลามังขนาดใหญ่
ตย. เอาผ้าไปล้างในถังเปมันกว้างดี

เถี่ยน
ค. ลักษณะนามของมีด
ตย. เอามีดเถี่ยนนี้ไปฟัดดีกว่า

ถอง
ค. ถูกถูไถจนสึกจนบางไป
ตย. นั้งทะรุดถะหรูจ๋นเตี่ยวปอถอง

ถะหลอง
ค. กรองเอาแต่น้ำที่ดี
ตย. เขานั่งถลองน้ำ เอาขี้เหยื้อออก คว่าง

เสียง ท
เทิง
ค. เพดานบ้าน (สมัยก่อนใช้เป็นที่ เก็บของได้)
ตย. เจื้อหอมเก็บไว้บนเทิงหลายกิโล จ๋นเต๋มไปหมด

นั่งหย่อง เขาะ
ค. นั่งยองๆ
ตย. เขานั่งหย่อง เขาะตั้งแต่เมื่อเจ๊ามา จ๋นปอปวดแข้งปวดขา

หน้าสะเม้ยเก้ย
ค. ทำหน้าบอกบุญไม่รับ,เฉยเมย
ตย. เขาแป๋งหน้าสะเม้ยเก้ย บ่ฟังเสียง ใผจะว่าจะใด
น้ำปื้น
ค. สันดาลของคน,จิตใจของคน
ตย. บ่ถ้ามาอู้นักเขาฮู้น้ำปื้นหม้ด
หน้าแหนบ
ค. หน้าจั่ว หรือหน้าบรรณ
ตย. แป๋งเฮือนต้องมีหน้าแหนบบังลม และก็สวยงามดี
นักแก
ค. เหลือร้ายจริงๆ
ตย. ละอ่อนคนนี้หยังมาฮ้ายนักแก ว่าอยังก็บ่ฟังกำ
หนาวเยือกๆ
ค. หนาวจนรู้สึกครั่นเนื้อครั่นตัว
ตย. ฮู้สึกหนาวขึ้นมาเยือกๆ

นืด
ค. นวดด้วยเครื่องมือ อย่างใด อย่างหนึ่ง หรือบดให้ละเอียด
ตย. เอาแก๋นครกนืดไปมาจ๋นเหลียก หรือเอาไม้กล๋มนืดยาจ๋นเป๋นผงละเอียดดี

นีด
ค. บดขยี้
ตย. เขานีดมดแดงกับปื้นจ๋นมันตาย

เหนี่ยง
ค. ครึงเคล้าด้วยมือจนนิ่ม
ตย. สามเณรน้อยเหนี่ยงเข้าสุก ผสมกับขี้เต้าจ๋นเหนียว เอาแป๋งจ่าก๋อง

น้ำต้น
ค. คนโท
ตย. ถ้าผู้ใหญ่มาเฮือน เอาน้ำต้นมาสู่ เป๋นของต้อนรับแขก

น้ำถุ้ง
ค. กระป๋องตักน้ำจากบ่อน้ำมีสาย หรือ เชือกผูกติดไว้ด้วย
ตย. ใผตักน้ำแล้วเอาน้ำถุ้งห้อย บนหลักที่เก่าเน่อ

หนาน ...(ตามด้วยชื่อ)
ค. ผู้ที่เคยบวชเป็นพระแล้วสึกออกมา หรือฑิดนั่นเอง
ตย. ของพ่อหนานแป๋งยันต์เตียนปู๋จา หื้อสักเล่ม สะเดาะเคราะห์เอาโจ้ก และสืบจาต๋า

น้อย....(ตามด้วยชื่อ)
ค. ผู้ที่เคยบวชเป็นสามเณร แล้วสึกออกมา นัยว่าต้องบวชตั้งแต่ ๑ พรรษาขึ้นไป
ตย. พี่น้อยถ้าใค่เป๋นปู่จ๋านย์ เปิ้นหื้อ ไปเป๊ก (บวชเป็นพระ) เหียก่อน หื้อได้ชื่อว่าหนาน... ก็จะดี คนโบราณ เปิ้นว่าน้อยบ่ดีเป๋นปู่จ๋ารย์

เนื้อฮุ่ม
ค. เนื้อร้อนรุมๆ คล้ายจะเป็นไข้
ตย. ซวมหน้าผากแล้ว เนื้อฮุ่มอยู่

หนิม (หนิมพิ่ว)
ค. นิ่งๆ ไว้ ไม่คลื่อนไหว
ตย. นั่งหนิมๆ อย่าลุกไปลุกมา

เหน่น
ค. กดลงไปอีก
ตย. เขาเหน่นเอาๆ ตั๊ดที่เจ็บ ซ้ำเจ็บ ขึ้นแถม

ไน่
ค. ละลาย
ตย. เอาน้ำอ้อยตากแดดไว้จ๋นไน่ ไปหม้ด

หน่อง
ค. ถ่วงไว้
ตย. เขาหน่องเจื้อกเอาไวบ่หื้อมันเค่ง

น้ำก๋ารดี
ค. ทำงานดี มีความรับผิดชอบ
ตย. เขางามแต่นำก๋ารดี

เสียง บ
บอกมอก
ค. กระทำการอย่างสาสม สะใจ
ตย. กั้นอยากมาหลายปี๋เดี๋ยวนี้ มีเงินทองใค่ได้อันใดก็ซื้อหม้ดบอกมอกมัน ใค่กิ๋นอันใดก็กิ๋น

บ่าแลมแต่มแตะ
ค. ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน
ตย. เขาอู้ไปเรื่อยหาสาระอะหยังบ่ได้ เป๋นบ่าแลมแต่มแตะ

บ่าเหล้าะเผาะแผ้ะ
ค. ไม่เป็นจริงเป็นจังสักเรื่อง
ตย. เขาเซาะว่าหากิ๋นบ่าเหล้าะ เผาะแผ้ะไปเรื่อย บ่หันเยิยะอะหยัง เป๋นแต๊เป๋นว่า

บ้วม
ค. บุบลงไป
ตย. ข้างรถยนต์คืดใส่ต๋อจ๋นปอบ้วม

บ่(บ่อ)
ค. ไม่(ไม่ได้,ไม่เอา)
ตย. จี้นบ่ได้กิ๋น หนังบ่ไนั่ง เอากระดูก มาแขวนคอ หรือ บ่เป๋นหยังเอาไป ก่อนเต๊อะ

แบ
ค. หงายขึ้น
ตย. เขาผะเลิด ตากหงายนอนแบ แส่นแบ่น หรือ หมอดูบอกหื้อแบมือ แล้วเขาก็ดูลายมือ

เบ่น หรือบิ่นหน้า
ค. หันหน้าไปางซ้ายหรือขวา
ตย. เบ่นหน้ามาตางขวาแถมหน้อย

บ้าง
ค. บิ่นหรือแหว่งไป
ตย. ขอบฮิมมันบ้างไปเหียน้อยแล้ว ใผบ่ใค่ได้ขายก็บ่ได้ราคาดี

บ่าแกว
ค. ม้าม
ตย. บ่าแกวควายเขาชอบออกมาปิ้งกิ้น

บ่าว
ค. เป็นหนุ่ม,ขึ้นหนุ่ม
ตย. ลูกจายเฮาปอเป็นบ่าวแล้วเน้อ

บ่าก้วยเต้ด
ค. มะละกอ
ตย. บ่าก้วยเต้ดในสวนเฮามีเบ่อเล้อ

หบ้าง
ค. แตกหัก หรือบิ่น
ตย. ถ้วยหบ้างบ่ดีเมาใส่ของกิ๋น

บ่าฆ้อนก้อม
ค. มะรุม
ตย. กิ๋นเข้ากับแก๋งบ่าฆ้อนก้อมลำดี

เสียงอักษร ป
ปิ้นจะหลิ้น
ค. หมุนตัวกลับอาหัวลงก่อน
ตย. เขาต้กคันได หัวปิ้นจะหลิ้นตกกะล่างไป

ปิ้นป๊อกปิ้นแป๊ก
ค. พูดแล้วกลับคำทีหลัง, ตลบแตลง
ตย. เขาอู้ปิ้นป๊อกปิ้นแป๊กเชื่อบ่ได้

เปิ้กกะเดิ้ก
ค. หัวกระดกขึ้น
ตย. ถ้าย่ำหางมองลงไป หัวมองก็เปิ้ก กะเดิ้กขึ้น หรือ เขาย่ำใส่หัวฟากหวิดต๋ง ฟากเปิ้กกะเดิ้กจ๋นเขาต้กกะล่างไป

ปั้ดซ่งปั้ดเส้ง
ค. เดินโซซัดโซเซไปมา
ตย. เขาเมาเหล้าอย่างหนัก จ๋นเตียว ปั้ดซ่งปั้ดเส้ง เข้าตางออกตาง กลั๋วรถ มาเฉี่ยวเอา

เปิงแต๊เปิงว่า
ค. เหมาะสม หรืออย่างว่า
ตย. สองคนนี้เปิงแต๊เปิงว่า หรือ เปิงมันขบน่อง เพราะเอาไม้ ไปเขี่ยมันก่อน (หมายถึงสุนัข)

ป้องกะหง้อง
ค. กระดกหัวกลับ
ตย. เขาย่ำใส่หางมัน มันเลย ป้องกะหง้องใส่ หรือ ถ้าเอาไม้ ไปเขี่ยมัน มันก็ป้องกะหง้องใส่

ปักขวิดปักขวาง
ค. เดินอย่างเร่งรีบแบบหัวปรักหัวปรำ หรือจนหัวหกก้นขวิด
ตย. เขาฟั่งล้ำจ๋นเตียวปักขวิดปักขวาง ต้วล้มก้มหงาย

เป่อเล้อเป่อเต๋อ
ค. มีมากมายก่ายกอง
ตย. มีเป่อเล้อเป่อเต๋อหาบ่ยาก

ปักกะดิก
ค. เอาหัวทิ่มลง
ตย. หันคนตกน้ำ พอป๊นน้ำขึ้นมา ก็ปิ๊กปักกะดิกลงไปแถม คำว่าปักกะดิกปิกกะวำ หมายถึง เดิน อย่างหัวหกก้นขวิดเดินแบบรีบเร่งรวดเร็ว

เป๋นล้ำเป๋นเหลือ
ค. ทำไหมถึงเป็นอย่างนั้น
ตย. อะหยังเป๋นล้ำเป็นเหลือ น่าตี๋ จะหื้อก็บ่หื้อ บ่ใค่อู้ตวยแล้ว

ปิ้นหวิ้น
ค. ของเล็กๆ มีลักษณะแบบ ถ้าของ ใหญ่ขึ้นกว่า เรีอกว่า แป้นแหว้น ถ้าใหญ่มากเรียกว่า เปิ้นหวิ้น หนังจ๊าง ผืนเปิ้นเหวิ้น หรือ เขาซอยขิงเปนแผ่น แป้นแหว้น หรือ เหรียญ ๕ สตางต์ ตั๋วปิ้นหวิ้นน้อยเดียว

ปิ้กหลิ้ก
ค. ของเล็กๆ หรือคนเล็ก
ตย. สามเณรหน้อยปิ้กหลิ้ก น่าเอนดู หรือของใผ่นี่หน้อยปิ้กหลิ้ก

ปุกหลุก
ค. เด็กอ้วนท้วนน่ารัก
ตย. ลูกใผ่ตุ้ยปุกหลุกน่าฮักดี

ป้อหล้ก
ค. บวมหรือปมขนาดค่อนข้างใหญ่
ตย. หน้าแข้งต๋ำใส่เหลี่ยมโต๊ะ จ๋นปองป้อหล้ก หรือ ถ้าพองเล็กน้อย เรียกว่าป้อกหล้อก หรือ มัดเชือกจ๋น

เป๋นป๋มป้อหล้ก
ปิ๊กคืน
ค. กลับคืน
ตย. ถ้าไปแล้วหื้อปิ้กคืนมาเน่อ

ปาง
ค. ขวดแก้วขนาดขวดใหญ่
ตย. ดองยาไว้ในขวดปางปัน

ป่าม
ค. พกช้ำดำเขียว หรือ ทำไข่ให้สุก ในใบตอง
ตย. เขาถูกตี๋จ๋นต๋าป่าม หรือ เขาทำไข่ป่าม

ปั๊ดแหล่
ค. ไม้มีเหลี่ยมมีด้านเท่ากันทั้งสี่ด้าน
ตย. ไม้หน้า ๖ ปั๊ดแหล่ ใช้เป็นเสาเฮือน

ปั๊ดหวิด
ค. ฟาดฟันด้วยมีดหรือมือที่เกือบ จะถูกแต่พลาดไปนิดเดียว
ตย. เขาเอามือฟันอย่างแฮง แต่ก็ ปั๊ดหวิดไปเกือบจะถูก

ปั๊ดจ้วย
ค. ฟันไม้ให้เป็นปากฉลาม
ตย. ถ้าจะหื้อป๋ายมันเหลี้ยมต้องปั๊ดจ้วย

เปิ้น
ค. บุคคลที่ ๓ หรือตัวผู้พูดเอง
ตย. ห้ามเอาของเปิ้นไป โดย บ่ได้รับ อนุญาต หรือ ของอันนี้เอาไว้เหีย เปิ้นตึงบ่หื้อใผ่

ปุ๋ม
ค. ท้อง
ตย. คนปุ๋มใหญ่มันตึงกิ๋นได้นัก

แป๋ง
ค. กระทำ,แสร้างทำหรือสร้าง
ตย. เขาแป๋งเฮือนใหม่ หรือ เขาแป๋งใส่ ที่แท้มันบ่มีอย่างอั้น หรือ เขาหื้อคนมาแป๋งจ๋นแล้ว

แป๊
ค. ชนะ
ตย. เขาแป๊เปิ้นหมดบ่มีใผ่สู้เขาได้

ป๊ก
ค. ห่อด้วยผ้าขนาดค่อนข้างใหญ่
ตย. เขาสะปายผ้าป๊กเซาะขายผ้า

เปิ๊ยด
ค. กระบุงไม้ไผ่ขนาดไม่ใหญ่
ตย. แม่เอาข้าวเปลือกใส่เปี๊ยก ๒ ใบ แล้วหาบมาสีที่โรงสีเข้า

เป๊าะ
ค. ตระกร้าไม้ไผ่ขนาดเล็ก
ตย. เก็บของใส่ในเป๊าะไว้หี้อดี

ป่อง
ค. หน้าต่างบ้านหรือรูปล่อง
ตย. เปิดป่องหื้อลมเข้าได้ หรือ แป๋งป่องไว้หื้อเข้าออกได้

ป้อก
ค. คนเตี้ยหรือของสั้นๆ ต่ำๆ
ตย. คนป้อกหยื้อบ่เติง, หื้อเขาฝังเสาป้อกก็ได้

ปิ้ด
ค. ดินสอใช้ขีดเขียนได้
ตย. เขาเขียนด้วยปิ้ดมันบ่ค่อย จะชัดเจนดีบ่เหมือนปากก๋า

ปี้น
ค. พลิกฟื้นกลับ
ตย. เขาปี้นปล๋าเอาตางลุ่มขึ้นตางบน แล้วเพราะตางบนมันเสี้ยง

แป๊ด
ค. หลีกทางหรือหลีกไปหน่อย
ตย. เขาแป๊ดไปหน้อยเดียว เฮาคว่าง บ่ถูกเขาเลย

ปุ้ด
ค. ขาดวิ่นหรือแหว่งเป็นรู
ตย. นุ่งผ้าปุ้ดไปแอ่วปอยหลวง ปู๊นดีอายแต๊น่อ หรือ เปี้ยดใบนี้ มันปุ๊ดข้างน้อยหนึ่ง ใส่เข้าบ่ได้

เป๋นข่อ
ค. ไหม้เกรียมจนดำเปื่อยยุ่ย
ตย. ปื้งไฟจ๋นไหม้เป๋นข่อ กินบ่ได้ แต่เอาผสมยาบางอย่างได้

ปุ๊น
ค. ที่โน่นหรือที่นู้น
ตย. ควายกิ๋นหญ้าอยู่กล๋างต้งปู๊น

โป้
ค. กล่องกระดาษหรือกล่องไม้
ตย. เก็บของใส่โป้ไว้หื้อดีบ่หื้อหาย

ป้าก
ค. ทัพพีชนิดต่างๆ
ตย. เขาใช้ป้ากชิมน้ำแก๋ง

ปุ้น
ค. แบ่งเป็นกองๆ
ตย. แบ่งปุ้นไว้เท่ากันหื้อเสมอกั๋น

ปู้ด
ค. หัวปู้ดหรือก้นปู้ด
ตย. เขาโดนตี๋จ๋นหัวโนปู้ดปกหล้ก

ป้อย
ค. ชัดเจนดี
ตย. ช่างซอเขาซอป้อยดีแต๊น่อ

ป้กหล้ก ปั้กหลั๊ก
ค. ตะปุ่มตะปั่ม
ตย. นอนบนดินมันเป๋นป้กหล้ก ปั้กหลั๊กบ่ม่วน

เป่งลึ้ง
ค. สว่างแล้ว, โล่งแจ้ง, ไม่มีอะไร
ตย. หันที่เป่งลึ้ง บ่มีใผสักคน

ปั้ดต้กปั้ดเสี้ยง
ค. ถ้วนทั่ว ไม่มีเว้น
ตย. บอกหื้อจาวบ้านปั้ดต้กปั้ดเสี้ยง

ปะแล็ด
ค. ไม่ถูก แต่เกือบถูก เกือบตรง
ตย. เขาย่ำก้อนหินปะแล็ด ข้อจ๋นปอก๊น


เสียงอักษร ผ.
ผาถนา
ตย. ปรารถนา
ค. เขาตานก๋วยสลากแล้วผาถนา หื้อได้เถิงสวรรค์และนิปปาน

ผะละผะลาม
ตย. ลามปาม
ค. เขาว่ากล่าวคนนั้นแล้วเลย ผะละผะลามมางหมู่เฮาจ๋นได้

ผะลุนผะจุ๋น
ค. พะรุงพะรัง
ตย. เขาหอบอะหยังมานักแต๊นักว่า เป๋นผะลุนผะจุ๋น

ผะเลิดเปิ้ดถู
ค. ถนนลื่นมากเดินอย่างลำบาก
ตย. เขาเตียวหนตางเป๋นขี้เป้อะ ต้อง ผะเลิดเปิ้ดถูไปอย่างนั้น

ผะเหล้อผะเจ้อะ
ค. เลอะเทอะเปรอะเปื้อน
ตย. ใผ่เอาขี้เป้อะมาเฮี่ยแปดเปื้อน ผะเหล้อผะเจ้อะไปหม้ด

ผ้าต้วบ
ค. ผ้าห่มนอน
ตย. เขาต้องซ้อนผ้าต้วบหลายผืน เพราะอากาศมันหนาวนักแก

ผ้าต่อง
ค. ผ้าขาวม้า
ตย. เขาเอาผ้าต่องมาเจ๊ดมือแล้ว ก๊องคอไว้ใช้อย่างอื่นต่อไป

ผ้าต้อย
ค. ผ้าโสร่งสำหรับนุ่งแทนกางเกง
ตย. ยามฮ้อนเขานุ่งก้าผ้าต้อยนั่งเยิยะก๋ารอยู่ปื้นกะล่าง

ผ้ากั้ง
ค. ผ้าม่านกั้นห้องหรือใช้บังตา
ตย. เอาผ้ากั้นมาขึงไว้แป๋งเป๋นห้อง เผื่อจะเป็นห้องนอนก็ได้

ผางฮ้าย
ค. ดูน่าละอาย
ตย. นุ่งผ้าปุ้ดไปปยหลวงดูผางอ้าย ไปหน้อย เปลี่ยนผ้าใหม่ๆ ไปแอ่ว บ่ผางอ้าย

ผ่อหรือผ่อกอย
ค. มองดูหรือดูแล
ตย. ไปผ่อเขาใค่ฮุ้ว่าเขาผ่อกอย ละอ่อนดีแต๊ก่อ

ผี้หลี้
ค. งดงามดี
ตย. ละอ่อนคนนี้ถ้าได้แต่งตั๋วแล้ว ก็ดูงามผี้หลี้เหมือนกั๋น

เผ้อเหล้อ
ค. มีสีแดงมากจนดูแสบตา
ตย. เขานุ่งเสื้อแดงเผ้อเหล้อมาหา

ผู้หลู้
ค. เนื้อหนังที่ปูดออกมามาก
ตย. เขาหัวโนจ๋นปู้ดผ้หลู้

ผ่อลอ
ค. ดูเอาเถอะ
ตย. ผ่อลอ
ค. เขาเยิยะหยังหยั่งอี้

ผับไคว่
ค. ทั่วทุกที่ทุกทาง
ตย. เขาเซาะหามีดที่หาย เซาะไปเซาะมาจ๋นผับไคว่บ้าน

ผูก
ค. คัมภีร์ธรรมแต่ละกัณฑ์
ตย. คูบาเจ้าเต้สน์ธรรมจ๋นจบผูก

เผ้วป่าหรือเผ้วหญ้า
ค. ถาง
ตย. เขาเผ้วหญ้าจ๋นหม้ดลึ้ง จะผ่อตางใดก็บ่มีหญ้าสักเส้น

ใผ
ค. คำถามว่าใคร
ตย. ใผมาแป๋งบ้านอยู่ที่หนี้?

แผว
ค. ไปถึงสถานที่นั้นๆ
ตย. เขามาแผวเมื่อตะกี้นี้

ผ้ก
ค. แอบมอง
ตย. เขาคอยเผ้อผ่อว่ามีคนเยิยะ อะหยังอยู่ตางในห้อง

ผ้าหย้อก
ค. เศษผ้าสำหรับใว้เช็ดถู
ตย. น้ำขว้ำเฮี่ยกกล๋างที่นั่ง ขอเอา ผ้าหย้อกมาเช็ดหื้อแห้งก่อน

เผต
ค. ผีเปรตหรือมัวสาระวนอะไร
ตย. เขาเป๋นเผตเป๋นผีกับของที่หายไป ที่แท้บ่ได้หายไปไหน หรือ เขาเห็น ผีเผตเมื่อวันก่อน

เผื่อ
ค. แถมให้
ตย. ไปซื้อเข้าหนมวันนั้น แม๊ก๊าเผื่อหื้อจ้าดนัก

ผญาปึก
ค. ปัญญาทึบ
ตย. คน ผญาปึกเฮียนอะหยังก็บ่ได้

ผญาม่อ
ค. ปัญญาดี เรียนรู้ได้เร็ว
ตย. เขาผญาม่อ ผ่อกำเดียวก็จ๋ำหม้ด

ผ่อย
ค. กรอบมาก
ตย. บ่าเขือผ่อย กิ๋นกบน้ำพริกลำดี

ผีก๊ะ
ค. ผีปอบ
ตย. คนถูกผีก๊ะเข้ามันตึงไห้ๆ หยุดๆ

ผะเลิด
ค. ลื่นไถล
ตย. เอาเปลือกกล้วยคว่างเฮี่ย คนมาย่ำผะเลิด

เสียงอักษร ฝ.
เฝ่า
ค. ดินปืน
ตย. เขาแป๋งเฝ่าบอกไฟดอก เพื่อ จะเอาไปแข่งในงานปอยหลวง

ฝ้ายยวง
ค. สำลี
ตย. เอาฝ้ายยวงยัดหมอนนอนม่วน

เสียงอักษร พ.
พัวะ
ค. ไม้ที่ผุพังเปื่อยยุ่ย
ตย. ไม้พัวะบ่ดีเอามาแป๋งเสาเฮือน

พ่อง
ค. บ้าง(บ้างก็มี บ้างก็ไม่มี)
ตย. ขอพ่องเต๊อะหรือบางพ่องก็มั่งมี บงพ่องก็ยากจ๋น

เพอะ
ค. เลอะออกมา
ตย. ตาสีฟ้าเพอะ ใส่สีเหลืองหมด หรือ ใผเอาน้ำมาเพอะเหี่ยที่นี้

เพ้
ค. ที่นี่หรือที่นี้
ตย. บอหื้อม่ตางเพ้ไปยะหยังตางปู๊น

วันพูก
ค. พรุ่งนี้
ตย. เขาจะมาเถิงวันพูกนี้แน่นอน

พับต๋า
ค. ขยิบตา
ตย. หันเขาพับตาใส่ก็เลยบ่เอา
พ่าน
ค. น่าหวาดเสียว
ตย. มีดคมล้ำพ่านมันปาดมือ

เสียงอักษร ฟ.
ฟั่ง
ค. รีบเร่ง
ตย. ฟั่งไปยะหยังยังเจ๊าอยู่ บ่มีใผไป ก่อนเฮา

ฟะ
ค. ล้นออกหรือทำหก
ตย. มันเต๋มถ้วยล้นไป ถ้าย้ายไปไหน กลัวมันจะฟะออก

ฟาน
ค. อีเก้ง
ตย. เขาปากั๋นไปไล่เหล่า ได้ฟาน มานึ่งตัว

เฟือ
ค. กอดคกันไปหรือพยุงไป
ตย. เมาเหล้าอย่างหนักต้องหื้อเขา เฟือปิ้กบ้านเดี่ยวบ่ไหว

ฟั้น
ค. คั้นให้คลุกเคล้าเข้ากัน
ตย. เข้าฟั้นกระทิจ๋นเหลือก้าแหย่

แฟะ
ค. ทำอยู่ตังนานไม่รู้จักเบื่อ
ตย. ละอ่อนแฟะเข้าคนเฒ่าแฟะน้ำนม
ฟอน
ค. เลือกสันเอาแต่ที่ชอบ
ตย. แก๋งผักใส่จี๊นเขาฟอนกิ๋นจี๊นหม้ด

เสียงอักษร ม
มนตุ้มหลุ้ม
ค. กองข้าว หรือกองหญ้าสุมกันขึ้น
ตย. เขาก๋องเข้าที่เกี่ยวแล้วเป๋น ก๋องใหญ่จ๋นมนตุ้มหลุ้ม

มืนต๋า
ค. ลืมตาขึ้น
ตย. ปอเขามืนต๋าผ่อขโมยก็ล่นหนีไป

เมิ้นต๋า
ค. ทำตาเหลือก
ตย. เปิ้นเมิ้นต๋าใส่เขาแล้ว เขาก็ยัง ขืนยะต่อไป บ่ฟังเสียงใผว่ากล่าว อย่างใดก็ต๋าม

มาบลืน
ค. เขมือบกิน หรือกลืนโดยไม่เคี้ยว
ตย. งูเหลือมก้าบไก่หน้อยแล้ว บ่ต้องเกี้ยวมาบลืนอย่างอั้น

มอด
ค. มุดหัวเข้าไปในที่เขาไม่ให้เข้า
ตย. เขามอดฮั้วเข้าไปผ่อจ๋นได้

มาน
ค. ตั้งท้อง, อุ้มท้อง, มีครรภ์
ตย. คนเป๋นแม่มานบ่ดีล่นไปล่นมา

แม่น
ค. ถูกต้อง หรือใช่แล้ว
ตย. เขาว่ามาก็แม่นอย่างเขาว่า ตึงบ่เถียงสักคำ

เมินนาน
ค. นมนาน หรือนานมาก
ตย. เมินๆ ไปเตื้อบ่ได้ไปแอ่วเหลิ่ง ใจ๋แต๊กึ้ดเติงหาขนาด

ม่วน
ค. สะดวก, ดีใจ, สนุกสนาน
ตย. ปอยหลวงปี๋นี้หยังมาม่วนแต๊ว่า

มอมหมิ่น
ค. ดำมอมแมมเพราะถูกทาหมิ่น
ตย. เขาถูกมอมหมิ่นเพราะบอกไฟ เขาบ่ขึ้นบางบอกก็แตกเหีย

มอบ
ค. หลบลี้ หรือซ่อนตัวอยู่
ตย. เขาลักมอบอยู่เมื่อใดก็บ่ฮู้ เผื่อหันก็หนี้แล้ว

มืดตึ๊ก
ค. มืดตึ๊ดตื้อ
ตย. ไฟฟ้าดับบ่มีเตียนต๋ามผ่อ ไปตางใดก็มืดตึ๊ก

ม่อนดอย
ค. ดอย หรือภูเขาเป็นลูกๆ
ตย. ต้องเตียวข้ามดอยไปหลายม่อน เจ้นจะถึงบ้าน

หม่อน
ค. ปู่ ยาย ตา ทวด
ตย. อุ้ยหม่อนอยู่บ้านเลี้ยงดูหลาน หื้อเขาตึงวันๆ

มาด
ค. กำมะถัน
ตย. เขาต๋ำเฝ่าต้องใส่มาดผสม

เมื่อย
ค. เป็นไข้หนาวสั่น
ตย. เพราะเขาเมื่อย เขาจึงนอนห่ม ผ้าหลายผืน ซ้อนผ้าต้วบหลายจั๊น ต้องกิ๋นยาแก้ไข้เหียก่อน

มื่น
ค. ลื่น หรือถนนลื่น
ตย. เตียวหนตางดินแดงเมื่อฝนตก แล้วใหม่มันมื่นไปหมด หรือ ระวังห้องน้ำมันมื่นเดียวจะต้าว

มุย
ค. ขวานเล็กมีข้ามถือ
ตย. ไม้ต้นนี้ต้องใช้มุยฟัน เอามีดฟัน บ่แป๊เพราะไม้ต้นใหญ่

มูลี
ค. บุหรี่
ตย. เขาสูบมูลีขี้โยเปลือกบ่าขาม

เหมี้ยง
ค. ใบชาที่หมักดองได้ที่แล้วใช้อม
ตย. อยู่บนดอยมีอาชีพก๊าขายเหมี้ยง

แมน
ค. โผล่ออกมานิดหน่อย
ตย. เขาจ่านบ่องหนามปักตี๊นออก หันมันแมนออกมาหน้อยเดียว
มอก
ค. วัดขนานความยาว
ตย. หาไม้มอกมาเต๊ะกอยเต๊อะจะฮู้ว่า มันยาวมอกใด

มื้อ
ค. คาบอาหาร หรือค่าแรงงาน
ตย. กิ๋นเข้าวันละ ๓ มื้อ หรือ เขาต้อง ไปส้ายมื้อที่เปิ้นมาช่วยปลูกนาของเขา เมื่อวันก่อน

เม็ก
ค. บังคับโดยใช้กำลังจับไว้
ตย. ต๋ำหนวดเขายับแล้วต้องเม็ก ใส่ขะแจ๋มือแป้หลังไว้ก่อน

แม่โข้
ค. มดตัวใหญ่กว่าเพื่อน และเป็น หัวหน้าฝูง
ตย. หันมดขนไข่มันออกมาทั้งหมด มีตึงแม่โข้มันออกมาตวย

หมิ้ง
ค. คนขี้โกรธคนเครียดบ่อยๆ
ตย. คนขี้หมิ้งใผจะไปว่าอย่างอั้น อย่างอี้เขาจะโขดไปกู้อย่าง

หมาน
ค. โชคดี ทำอะไรก็ดีไปหมด
ตย. ถ้าวันใดหมาน ไปจ๋อมเบ็ด ก็ได้ปล๋านัก ถ้าก๊าขายก็ก๊าแม่น ขายหมาน (ขายดี)

หม่า
ค. แช่ หรือหมักไว้
ตย. จะหนึ้งเข้าต้องหม่าเข้าสารไว้

มึ้ง
ค. ดูแล หรือระวัง
ตย. หนึ้งเข้าไว้ต้องหมั่นมึ้ง กลั๋วไฟดับเหียก่อน หรือเขามาเถิงเมื่อใดบ่ตันได้มึ้ง

มึง
ค. คนที่เราพูดด้วย (บุรุษที่ ๒)
ตย. กูบอกหื้อมึงแล้วว่าบ่ต้องเอา

เมาะ
ค. ซบหน้า หรือทำให้เป็นกอง
ตย. อุ้นละอ่อนเมาะไหล่แล้วไปแอ่ว หรือเขาเมาะเข้าเปลือกไว้ในต้งเป๋นก๋องๆ

ไม้แป้น
ค. ไม้แผ่นกระดานขนาดต่างๆ
ตย. แป๋งเฮือนหลังนี้ใช้ไม้แป้นห น้าหกมาเป๋นฝาตึงหมด

เมือ
ค. ไปหาหรือกลับบ้าน
ตย. พ่ออุ้ยเมือหาละอ่อนเขาจันนั้น หรือเมือบ้านเหียก่อน

มุย
ค. ขวาน
ตย. ไม้ต้นนี้ต้องใช้มุยฟัน

แม่ก๋ำเดือน
ค. ผู้หญิงที่อยู่ระหว่างการอยู่ไฟ
ตย. แม่ก๋ำเดือนบ่ดีกิ๋นสะโละสะละ

มุ้ง
ค. ที่นอนสำหรับสัตว์เลี้ยง
ตย. กระต่ายนอนในมุ้งไปก่อนแล้ว

เมี้ยน
ค. เสร็จเรียบร้อย, หมดไป
ตย. ยามนี้ลิ้นจี่เมี้ยนหม้ดแล้ว

หม้ง
ค. หลุมบ่อบนถนน หรือบนดิน
ตย. หนตางมีก้าหม้งรถไปบ่ได้

เหมิ้ง
ค. บริเวณที่ลุ่มลงไป
ตย. เหมิ้งดอยลูกนี้ ท่าจะมีบ้านอยู่

มืดฟ้ามัวดิน
ค. ผู้คนมากมายเต็มไปหมด
ตย. คนแห่กั๋นมาจนมืดฟ้ามัวดิน

มึ้ง
ค. ดูแลหรือระวัง
ตย. หนึ้งเข้าไว้ต้องหมั่นมึ้ง กลอี๋ด
ค. ครั่นเนื้อครั่นตัวจะเป็นไข

เมื่อย
ตย. วันนี้ฮูสึกอิ๋ดๆ เหนื่อยๆ ต้องไปนอนที่นอน อาจจะเมื่อยจ๋ำเป๋นต้องกิ๋นยาแก้ไขเหียก่อ ัวไฟดับเหีย
ก่อนหรือเขมาเถิงเมื่อใดบ่ตันได้มึ้ง

มัดมือ
ค. ผูกข้อมือ
ตย. ป้ออุ้ยมัดมือหื้อเฮาแล้ว

หม้ดปิ๊ด
ค. หมดเกลี้ยง ไม่เหลืออะไร
ตย. ของกิ๋นหม้ดปิ๊ดไปแล้ว

เสียงอักษร ย
เยือกฮ้อนเยือกหนาว
ค. ครั่นเนื้อครั่นตัว, หนาวๆ ร้อนๆ
ตย. ฮู้สึกเยือกฮ้อนเยือกหนาว สงสัยว่าจะเป๋นไข้เป๋นเมื่อย

เหยาะแหยะย่องแย่ง
ค. ย่องแย่งไม่มั่นคงตูบหน้อยมันไหว เหยาะแหยะย่องแย่ง
ตย. ถ้าลมมาแฮง คงจะโก้นล้มทั้งหมด

หย้อง
ตย. เสริมสวยตบแต่งให้สวยงาม
ค. กำโบราณเปิ้นว่าใค่ฮู้หื้อถาม ใค่งามหื้อหย้อง

หยื้อ
ค. เอื้อมให้ถึง
ตย. พระเครื่องวางอยู่บนหิ้งพระ หยื้อเอาไปเต้อะ

หย้าน
ค. เข็ดขยาด
ตย. มันบ่กล้ามาแถมแล้วมันหย้าน เพราะมันโดนบุบวันนั้น หรือ เกิดเป๋น คนถ้าบ่ขี้คร้านหย้านก๋าร ตึงบ่ต๋ายยังมีโอกาสร่ำรวย

อยู่เดือน
ค. อยู่ไฟหลังคลอดบุตร
ตย. เกิดลูกแล้วต้องอยู่เดือนหื้อครบ ๓๐ วันจิ่งดีแหล่

เหยิม
ค. เชื่องช้า ไม่ทันการ
ตย. มันหยังมาเหยิมแต๊เหยิมว่าน่อ เปิ้นไปกั๋นหมดแล้ว ยังมัวจ๊าอยู่

ยั้งก่อน
ค. หยุดพักก่อน
ตย. เยิยะก๋ารอิ้ด หรือ เตียวตางอิ้ด แล้วก็ยั้งกำก่อน ค่อยเยิยะต่อไป เมื่อหายอิ้ดแล้ว

ยวา
ค. น้ำตาเริ่มจะไหลออกมา
ตย. เขามีน้ำต๋ายวาออกมา เมื่อได้เลาถึงความตุ๊กยากแต่ก่อนมา

แยง
ค. ส่องกระจก หรือดูให้ถ้วนถี่
ตย. เขาแยงซ้ายแยงขวาอยู่หน้าแว่น หันว่าเรียบร้อยดีงามแล้ว

เยิยะ
ค. การทำการ (อย่างใดๆ)
ตย. เขาเยิยะก๋ารตลอดวันบ่ได้ยั้ง เว้นแต่เมื่อกี้นเข้าตอน

ย้อน
ค. ด้วยเหตุนั้น, เพราะอย่างนั้น
ตย. ได้ทำก๋ารทำงานมา ย้อนว่า มีเครื่องมือเหล่านี้

ยู
ค. ไม้กวาดอ่อน
ตย. เขาเอายูกวาดบ้านตึงวันๆ

หย่องหยื้อ
ค. ชะเง้อคอดู หรือแอบดู
ตย. เขาลักมาหย่องหยื้อผ่อเฮา

ยุ้ม
ค. ขมิบก้น หรือเกรงว่า
ตย. เฮายุ้มไส้ยุ้มปุ๋มยุ้ม กลั๋วเขาบอกตามซื่อ

หย่องๆ มา
ค. ย่องมา
ตย. เขาค่อยหย่องๆ มาตังหลัง เฮาบ่หัน

เสียงอักษร ล
ลว่าน
ค. เปื่อยจนเละเหล็ว
ตย. ต้มปอหื้อลว่านแล้วใส่พริกลำว่า กี้นจ๋นเสี้ยงบ่เหลือสักหน้อย

ละอ่อน
ค. เด็กๆ ทั้งชายและหญิง
ตย. เป๋นละอ่อนต้องอ่อนน้อม ต่อผู้ใหญ่ จึงจะเป๋นที่ฮักและเอนดู

หล้วก
ค. ฉลาด,มีปัญญาดี
ตย. มันหยังมาหล้วกแต๊ว่า ใผตึง กึ๊ดบ่ได้อย่างอี้

ล่น
ค. วิ่งไป
ตย. เตียวบ่ตันใจ๋มันจ๊าหื้อล่นเอา

ลำ
ค. อร่อย, มีรสดี
ตย. แก๋งถ้วยนี้มันหยังมาลำแต๊

แลง
ค. ตอนเย็น,พลบค่ำ
ตย. พอต๋าวันลงแลงคนก็กิ้นเข้า

ลึ้ง
ค. (มี ๓ ความหมาย)
ตย. ของที่ยัวนึ่งไม่สุกแต่ไฟดับ เสียก่อน ทำให้ของนั้นลึ้งไป หรือ อยู่ในที่มืดมองไป ข้างนอกสว่างมาก เรียกว่า เป่งลึ้ง หรือ ของที่เป็นรู ขนาดใหญ่เรียกว่า โล่งลึ้ง

หลึ่ง
ค. ดื้อด้าน, สอนไม่รู้จักจำ
ตย. ละอ่อนคนนี้มันหยังมาหลึ่ง ใผสอนก็บ่ได้บ่ฮู้จักจ๋ำ

หลึ้ง
ค. มุงดู (ไทยมุง)
ตย. ปากั๋นหลึ้งไปผ่อเปิ้นตี๋กั๋นวันนั้น

หล้า
ค. น้องคนสุดท้อง
ตย. ลูกหล้าครัวฮอมอย่างเปิ้นว่า เขาได้สมบัตินักเหลือเปิ้น

ลูกคิ่น,หลานคิ่น
ค. ลูกหรือหลานที่เป็นสายเลือด โดยตรง ไม่ใช่ลูกเลี้ยงหรือลูกบุญธรรม
ตย. คนนั้นเป๋นลูกเลี้ยง ส่วนคนนี้ เป๋นลูกคิ่นแต๊ๆ

เหลิ่ง
ค. บ่อยๆ เนืองๆ
ตย. หันเขาเตียวมาตางนี้เหลิ่งๆ สงสัย จะมีอะหยังสักอย่าง

ลอดมอก
ค. ไม้ได้ขนาด หรือเล็กเกินไป
ตย. เขาไปคัดเลือกตะหานบ่ได้ เป๋น เพราะเปิ้นวัดผ่อแล้วลอดมอก

ลายเดียวกั๋น
ค. ทำนองเดียวกัน
ตย. ฟังเขาอู้มานั้น ท่าจะมาลายเดียว กั๋น เชื่อแต๊บ่ได้

แหลว
ค. เหล็ว หรือชื่อนกชนิดหนึ่ง
ตย. ผสมซีเมนต์แหลวๆหล่อลงไป

ลูกกุย
ค. กำปั้น (ใช้ในการชกต่อย)
ตย. กำเดียวจะโดนลูกกุยแล้วอู่อย่างอี้

เหลือเปิ้น
ค. เกินไป
ตย. หมาตัวนี้มันสวกเหลือเปิ้น ใผบ่ใกล้มัน

หลุต๊อง
ค. ท้องร่วง,ลงท้อง
ตย. กิ๋นส้มหลายอย่าง จ๋นปอหลุต๊อง

หลึ้ก
ค. ดื้อ-ทน-อึด
ตย. งัวปู๊ขาวหลึ้ก จนใผก็บ่ก๊าน มันหญาบ

หลุ้ม
ค. มุงดู หรืพากันรุม
ตย. เขาปากันหลุ้มผ่อ หรือปากันหลุ้มตี๋

เลือดดัง
ค. เลือดกำเดา

ลายพุ้ย
ค. เปรอะเปื้อน,มอมแมม
ตย. ละอ่อนแก้เสื้อเหล้นขี้ฝุ่นขี้เป้อะ ผ่อปอลายพุ้ย หรือเขาตาแป้งจ๋น ลายพุ้ย

ลายขุ่มหยุ่ม
ค. มองดูฉลัวๆ ไม่ชัดและหน้ากลัว
ตย. ผ่อหันมันลายขุ่มหยุ่มบ่ฮู้ว่า เป๋นอะหยังกลั๋วขนาด

ลอกลิ้นปิ้นต๋า
ค. เล่นหน้าเล่นตาจนน่าเกลียด
ตย. บอกหื้อเขาดีๆ ซ้ำมาลอกลิ้น ปิ้นต๋าเข้าใส่

เหล้นหน้าเหล้นต๋า
ค. เด็กๆ ชอบล้อเล่นผู้ใหญ่
ตย. เปิ้นอู้แต๊ซ้ำมาเหล้นหน้าเหล้นต๋า บ่ถ้าอู้กั๋นแถมแล้ว

ละเวเหหน
ค. ไม่มีหลักแหล่งที่แน่นอน
ตย. เขาต้องเป๋นละเวเหหนไปที่อื่น หาจุดหมายบ่ได้ว่าจะอยู่ไหนแน่

ลู่
ค. แย่งกัน
ตย. บ่ต้องลู่กั๋นจะแจกหื้อไคว่ทุกคน

เล่าขวัญ
ค. นินทาว่าร้าย
ตย. ปอเฮาปิ๊กมาก่อน เขาปากั๋น เล่าขวัญตางหลัง

เหลี้ยม
ค. ปลายแหลม
ตย. ต้องเอาไม้เหลี้ยมตอกลงไป ถ้าบ่เหลี้ยมบ่เข้าในดิน

หล้อง
ค. โลงศพ
ตย. คนต๋ายแล้วต้องเอาใส่หล้อง

ลูน
ค. ทีหลัง
ตย. มาเมื่อลูนเปิ้น บ่ตันได้ของดี

ล่าม
ค. คนนำข่าวไปบอกกล่าว
ตย. เรื่องนี้ต้องหื้อล่ามไปบอก หื้อคน มาประชุมกั๋นก่อน

หละวะหละละวาย
ค. เรี่ยราด กระจัดกระจาย
ตย. เข้าของเครื่องใช้ เฮี่ยหายยาย- หยาดเป๋นหละวะหละละวาย บ่มี ระเบียบเรียบร้อยสักอย่าง

หลัว
ค. ฟืน ใช้ก่อไฟ
ตย. ใผบ่ไปเซาะหลัวมา เอาหิงไฟ ยามหนาวต้องมีหลัวไว้ดังไฟ

แหล่ง
ค. คอกวัวควาย, ที่พักสัตว์เลี้ยง
ตย. วัวควายอยู่ในแหล่งหมดแล้ว

หลืด
ค. เคยจนชินชา ไม่สนใจแล้ว
ตย. ว่าอะหยังมันบ่ค่อยฟัง บ่สนใจ๋เพราะมันหลืดไปแล้ว

ลวาย
ค. ว่าคาถาแบบท่องจำ
ตย. เขาลวายกถาหื้อฟังจ๋นจบหมด

เสียงอักษร ว
ไหวย่องไหวแหย้ง
ค. เดินไม่ปกติ โยกเยกไปมา
ตย. ผ่อเขาเตียวตางไหวย่องไหวแหย้ง ท่าจะบ่สบายเป๋นอะหยังสักอย่าง

ไหวย่องแย่ง
ค. สิ่งปลูกสร้างที่ไม่มั่นคง โอนเอนไปมาได้
ตย. ตูบเก่าแป๋งมาเมินแล้ว ใผขึ้นไป ก็ไหวย่องแย่งๆ

ว้าย
ตย. กลับหลัง หรือเลี้ยวซ้าย-ขวา
ค. ถ้าว้ายหน้ามาตางเหนือ หรือ ถ้าว้ายหลังผ่อก็จะหันถี่

วิดข้าม
ตย. กระโดข้ามไป
ค. ฮ่องเหมืองเท่าอี้วิดข้ามก็ได้

วอก
ค. โกหก
ตย. บ่ถ้าฟังกำมันอู้ มันวอกนัก อู้ไหนบ่มีหั้น

หวัน
ค. กอดเกี้ยวเลี้ยวพัน
ตย. เชือกควายหวันกับหลักที่มัดมัน หรือหวันกันไปมา ๒ คนบ่มีใผเอาออก หรือ แมวมันมาหวันแข้งขา มันใค่กิ๋น ปล๋า

เหวิ้ง
ค. ของที่เอียงไปจวนจะล้ม หรือมี จิตใจโน้มเอียงไปตามเขา
ตย. ฝาเฮือนมันเหวิ้งแล้ว ระวังมัน โก้นเต๋งหัวเน่อ หรือ เขาอู้จ๋นเฮา มีใจเหวิ้งไปตวย

หวาก
ค. ฉีกขาด หรือเป็นแผลเหวอะหวะ
ตย. หนาแข้งหวาก หรือผ้าหวาก

เวย
ค. วิ่งได้รวดเร็ว
ตย. มัยล่นเวยเหลือเปิ้นหมด มันต้องได้ที่นึ่งแน่นอน

ว้าม
ค. เป็นรอยปุ๋มลงไป
ตย. ถ้วยสังกะมีมันบ๋วมจ๋นว้ามลงไป

วะสา
ค. พรรษา
ตย. วันเดือนเป็งเข้าวะสา มีคนไป ใส่บาตรเต๋มวิหาร

วำ
ค. หัวคะมำไปข้างหน้า
ตย. เขาลักมาอยู่ตางหลังจ๋นเฮาวำไป ตางหน้าจ๋นโจโลโอไป

วัดหัว
ตย. เขกหัว
ค. หัวหน้าวัดหัวลูกน้องจนโนป้กหล้ก

วึ่น
ตย. เป็นเอามาก หรือทั้งหมด
ค. เป๋นตุ่มแล้วกิ๋นของผิดเสียมันวึ่น

ว้องมือ
ตย. ใช้นิ้วชี้กับหัวแม่มือวงรอบของ
ค. เอามาเท่าว้องมือแล้วต้มกินหายแล

หว่างนี้
ตย. ระยะนี้
ค. หว่างนี้บ่หันใผมาแอ่วหาเปิ้น

เสียงอัษร ส
สั่นโยะสั่นโหย่ง
ค. สั่นผับๆ เพราะตกใจกลัวมาก
ตย. เขาไปหันเปิ้นเป็นลมจั๊ก ก็ตกใจ๋ ยืนสั่นโยะสั่นโหย่าง ยะอะหยังปอบ่ถูก

สั่นหย่องๆ หรือสั่นโหย่งๆ
ตย.ตัวสั่นเทาเพราะหนาว หรือกลัว
ตย.เขาหนาวบ่มีเสื้อใส่ นั่งสั่นหย่องๆ หรือเขามีความผิดปอเปิ้นจับได้ก็สั่น โหย่งๆ เพราะกลั๋วมีโทษ

สะป๊ะสะเป้ด, สะป๊ะสะปัน
ค.ทุกสิ่งทุกอย่าง
ตย.ที่ร้านขายของเขามีขายสะป๊ะสะเป้ด หรือสะป๊ะสะปันกู้อันกู้เจื๊อก จะหาซื้อ อันใดก็มีหมด

สะป๊ะสะปื้น
ค.มีทุกๆเรื่องทุกๆแบบ
ตย.มีทั้งสุขและตุ๊ก เศร้าเสียใจ๋ดีใจ๋สะป๊ะสะปื้น

สะเบิ้งสะเจิ้ง
ค.ตกใจมากจนทำอะไรไม่ถูก
ตย.พอได้ข่าวฮ้าย เขาก็เตียวเป๋นสะเบิ้งสะเจิ้ง

สะเหลิ้งเปิ้งป้าง
ค.เดินโซซัดโซเซไปมา
ตย.เขาเมาเหล้าขนาดหนักเตียว เป๋นสะเหลิ้งเปิ้งป้างเข้าตางออกตาง ย่างบ่เป๋นบาท

สะเหวียน
ค.ถังไม่ไผ่ขนาดใหญ่สำ หรับใส่ข้าวเปลือกเก็บไว้
ตย.สะเหวียนเกือบ ๒๐๐ ต๋างกะว่าเอาไว้กิ๋นจ๋นกุ้มปี๋

ส่งเคราะห์
ค.ทำพพิธีสะเดาะเคราะห์
ตย.เขาป่วยมาเมินแล้วหมอเมื่อหี้อเขา ส่งเคราะห์ส่งจนเหียก่อนแล้วจะหายจะดีขึ้น

สะลวด
ค.ทำเป็นประจำ ไม่เคยขาด
ตย.เขากิ๋นเข้ากับน้ำแก๋งสะลวด ถ้าบ่มีน้ำแก๋งเขาบ่ใค่กิ๋น

สะหลำ
ค.เสียรู้,หลงผิด,พลาดไป
ตย.จ้างมันเต๊อะมันได้สะหลำไปแล้ว ค่อยแก้ไขเอาเมื่อลูน

สึ่งตึง
ค.งี่เง่า ไม่แลาด
ตย.มันอู้อะหยังใผก็บ่ฮู้เรื่องก ับมันท่าจะเป๋นคนสึ่งตึง(ฮึงฮาด)

สะหลิด
ค.ดัดจริต ทำกิริยาผิดเพี้ยนไป
ตย.ใผก็จัง แม่ญิงสะหลิดนัก

สะหล่า หรือสล่า
ค.ช่างทำของต่างๆ
ตย.เยิยะอย่างอี้ได้ต้องฝ ีมือสล่าถ้าบ่ใช่สล่าเยิยะบ่ได้

สะตวง
ค.กระทงสี่เหลี่ยมทำด้วยกาบต้นกล้วย
ตย.จะถอนบ้านต้องแป๋งสะตวงห้าอัน เอาไว้ที่แจ่งบ้านและกลางบ้านแถมหนึ่งอัน

สะวึด หรือสะวัด
ค.กระซาก หรือสลัดทิ้งไป
ตย.ปอเขาขยับแขนได้มัน ก็สะวึดล่นไปเหียใผไล่บ่ตัน

สะลี
ค.ที่นอนยัดด้วยนุ่น
ตย.นอนบนสะลีแล้วหลับม่วนเพราะที่นอน อ่อนนุ่ม นอนสบายดี

สะแม้ง
ค.ข้อเคล็ด (เดินสะดุดไม่เป็นท่า)
ตย.เขาต้องสะดุดจ๋นข้อแข้งสะแม้ง

เสี้ยง
ค. หมดไป หรือจ่ายไปฟรีๆ
ตย. เขาเหล้นก๋ารพนันจ๋นสตางค์เสี้ยงหมดเฮาต้องเสี้ยงค่าโดยสารหื้อเขาปิ้กบ้าน หรือของที่หื้อเฮามาวันนั้นเสี้ยงหมดแล้ว

เสี่ยว
ค. เพี่อนกันที่มีอายุเท่ากัน
ตย. เฮาสองคนเป๋นเสี่ยวกั๋นเพราะมีอายุเท่ากั๋น

สวก
ค. ท่าทางดุ หรือดุร้าย
ตย. คนสวกใผบ่ใค่อยู่ใกล้กั๋วมันด่า

ส้าย
ค. ตอบแทน หรือทดแทน
ตย. เยิยะหื้อเขาก่อน เขาก็หาตางส้ายที่ได้ยืมไปวันก่อน หรือเอาของมาส้ายที่ได้ยืมปวันก่อน

สาต
ค. เสื่อสำหรับปูพื้น
ตย. ปู๋สาตไว้หมดแล้วจะนั่งจะนอนตั๊ดใดก็ได้

สวาะ
ค. ปล่อยมือ หรือปล่อยวาง
ตย. ก๋ำไว้เมินแล้วสวาะไว้เหียกำก่อน-ก๋ำแขน สวาะเหียแล่เฮาบ่ใช่ผู้ร้ายเฮาบ่เกยทำผิดอะหยัง

สว่าย
ค. ขย่ม หรือเขย่า
ตย. เขาสว่ายกิ่งบ่าม่วงจ๋นหน่วยหน้อยมันหล่นลงโละๆ

ส่อน
ค. บังคับให้เดินไปข้างหน้า
ตย. เปิ้นจะจู๋งก็ลู่ไปก่อนพอเปิ้นจะส่อน ก็ลู่ตวยตางหลัง

ส้อก
ค. รองเท้าแบบหุ้มส้น
ตย. เขาแต่งตั๋วแล้วสุ้บส้อกอย่างดีไปแอ่วงานปอยหลวง

สุ้บ
ค. ส่วมใส่(หมายถึงหมวกหรือรองเท้าเป็นส่วนมาก)
ตย. เขาสุ้บส้อกอย่างดีแต่งตัวและหวีผมตาแป้งแล้วไปแอ่ว

สุ้ด
ค. มุ้งผ้า
ตย. ยุงนัก ต้องกางสุ้ดแล้วค่อยนอน

ส้าม
ค. รู้สึกติดใจ,ย่ามใจ
ตย. เขาลองกิ๋นไปหน้อยนึ่ง ฮู้สึกว่าหย้าม หรือก๋ำลังส้ามเลยกิ๋นจนเสี้ยงหมด

สะย้าน
ค. กระซากออก หรือกระซากมา
ตย. เขาเอาบ่วงเจื๊อกก๊องคอมันได้แล้วสะย้านมาหาเขา

เสิ้ง
ค. ของที่เอียงไปข้างใดข้างหนึ่ง
ตย. เส้าต้นนี้ผ่อดูแล้วมันเสิ้งไปตางเหนือน้อยนึ่ง

สุ่ย
ค. ยุให้ทำ หรือหลอกให้ทำ
ตย. สุ่ยละอ่อนเขาตี๋กั๋นบ่ดีต้องสุ่ยหื้อเขาเอื้อเฟื้อแบ่งปั๋นกั๋นนั้นดี

สะเหลิ้ง (เปิ้งป้าง)
ค. เดินแบบโซซัดโซเซไปมา
ตย. หันเตียวตางสะเหลิ้งเปิ้งป้างสงสัยว่าจะเมาเหล้า

สิ้
ค. สอยเอา
ตย. หน่วยมันอยู่บนต้นไม้สูงต้องเอาไม้ส้าวสิ้เอาแหม้นเอา

สู
ค. สามี-ภรรยาพูดกันหมายถึงฝ่ายตรงข้ามคู่กับตู๋หมายถึงตัวผู้พูดเอง
ตย. ตู๋บอกแล้วว่าสูบ่ต้องไปก็ได้

สูน
ค. คนให้เข้าเคล้าคละกัน
ตย. เครื่อองยาใส่ทุกอย่างแล้วสูนหื้อเข้ากั๋น ต๋ำเป๋นผงไว้กิ๋นหรือเอาไว้ขายก็ได้

แส้
ค.ไม้เรียวหรือเป็นก้าน
ตย. ละอ่อนฮ้ายต้งโดนไม้แส้มันก็จะหลาบ หรือเขาต๋ามเตียนแส้ ๓ อัน ปู๋จา พระเจ้า

ส่ำ
ค. คนรุ่นราวคราวเดียวกัน
ตย. คนบ่ใช่ส่ำเดียวกั๋น มาเหล้นหน้าเหล้นตาเป๋นบาปเน่อ

แสง
ค. ของเลนที่ใช้สมองระหว่างคนสองคน คล้ายหมากฮอร์สมันเล่นในโรงงานศพ เพื่ออยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพ
ตย. เขาไปแอ่วเฮือนเย็น(บ้านศพ) เมาเหล้นแสงจ๋นปิเดิ้กปอเดิ่น

ส้อหล้อ
ค. เครื่องดักปลาทำด้วยไม้ไผ่
ตย. เขาดักส้อหล้อวันนั้นได้ปล๋า หลายตั๋ว

ส้า
ค. ยำสด ถ้าเป็นผักก็รวมผักหลายชนิด
ตย. กิ๋นส้าผักวันก่อนลำดีแต๊

สำฮาญ
ตย. สุขสำราญสบายใจ
ค. ถ้ามีคนเก๋าที่คัน ฮู้สึกสำฮาญดี

สุ่น
ตย. นอนซุกกับใครๆ
ค. แมวตั๋วนี้ชอบมานอนสุ่นกับคน

สมังเคิ้ม
ค. หนุ่มใหญ่อายุ40-50ปี
ตย. คนรุ่นสมังเคิ้มสมัยก่อนชอบเตปอย

สะแกง
ค. ตะแคง หรือเอียงข้าง
ตย. นอนหงายบ่ได้ต้องนอนสะแกงเอา

สะลุ้มค่ำ
ค. พลบค่ำ
ตย. เขาปิ๊กเมือ เมื่อสะลุ้มค่ำวันนี้

สาวจี๋
ค. สาวแรกรุ่น หรือวัยรุ่น
ตย. ลูกแม่ญิงเขาใหญ่แล้วปอเป๋นสาวจี๊

เสียงอักษร ห.
ห้อยเติ๊งเกิ๊ง
ค.ห้อยโตงเตง(หมายถึงของที่ค่อนข้างใหญ่)
ตย.เขาหันฟานถูกแฮ้วห้อยเติ๊งเกิ๊ง

หัวส่ำด่ำดิก
ค.เดินแบบไม่คิดชีวิต
ตย.หันเขาเตียวจ๋นหัวส่ำด่ำดิกบ่ฮู้ว่าเขาฟั่ง อะหยังล้ำเหลือ

แหกพิษ
ค.ใช้เครื่องมือไถตามร่างกายส่วนที่ เป็นพิษ หรือเจ็บป่วย(ไถลงอย่างเดียว)
ตย.หมอแหกพิษใช้ใปูมาเสกเป่าแล้วแหกพิษ หื้อเขาจ๋นหายป่วย

หิงไฟ
ค.ผิงไฟ(ในฤดูหนาว)
ตย.เมื่อถึงยามหนาวเขาปากั๋นแวดหิงไฟกั๋น เพราะมันหนาวล้ำไป

เหิ่นหรือเหิด
ค.ผู้หญิงหัวเราะเสียงดังมาก
ตย.มีเรื่องชอบสู้อะหยังเป๋นล้ำเนเหลือ จ๋นปอเหิ่นเสียงดังบ่ขาด

หุย
ค.ผู้หญิงร้องไห้เสียงดังเป็นระยะ
ตย.ได้ยินเสียงหุยจ้อกๆ ท่าจะมี เรื่องฮ้ายสักอย่าง

ห่อม
ค.บาดแผลใกล้จะหายแผลดีขึ้น
ตย.แลที่น่องของเขาห่อมขึ้นนักแล้ว บ่กี่วันก็หาย

ห้าน
ค.เดินเขยกๆ
ตย.เขาท่าจะเจ็บแข้ง หันเตียวห้านขะแหยะๆ

หื้อ
ค.ให้
ตย.เฮาต้องหื้อก่อน เขาก็จะหื้อเฮา

ห้าว
ค.คนใจร้อน,ทำอะไรแบบรีบเร่ง
ตย.คนอะหยังมาห้าวแต๊ห้าวว่าเยิยะ อะหยังบ่ปู๋นดีผ่อ บาละเอียดสักหน้อย ฟั่งล้ำไป

หุม
ค.ชอบพอ,รักใคร่
ตย.เขาหยังมาหุมผ่อมวยเหียแต๊เหียว่า จ๋นบ่ออยากเข้าอยากน้ำ

เหิง
ค.ร่อนด้วยตะแกรง
ตย.ถ้าต้องก๋ารทรายอ่อนต้องเหิงด้วย เหิงต๋าถี่ๆ เหียก่อน

หิ้น
ค. ใช้งานจนกล่อนไป, สั้นไป
ตย. เอายูหิ้นมากวาดมันบ่หมด
เหิบ
ค. ไล่ไป
ตย. ไปก๋วนเขานัก เขาก็ไล่เหิบมาจะว่าบ่าบอกเน่อ
ห่าย
ค.ตาข่ายสำหรับดับนก
ตย.เขาดับห่ายไว้พอค้างคาวบินมา ก็ติดอยู่กับห่ายของเขา
ห่าว
ค.คานไม้ขึงด้วยเชือกใช้ดักสัตว์
ตย.เขาใส่ห่าวไว้พอเสือเตียวผ่านมา ข้องเจื้อกไม้ห่าวก็ดีดจ๋นแข้งขาหัก เตียวไปบ่ได้
หื้อหน้า
ค.ให้ท่าทางแก่อีกฝ่ายหนึ่ง
ตย.ไปหาเขาแล้วแต่เขาบ่ยอมหื้อหน้าเลยบ่กล้าอู้นัก
หัน
ค. พบ, ดู, เห็น
ตย. หันเขามาเมื่อวันก่อน แต่เฮาบ่ยอมหื้อหน้าเขาเลยปิ๊กไปเหีย เขาหันเฮายะก๋ารอยู่
หัวบ่า
ค. หัวไหล่
ตย. เอาไม้กานใส่หัวบ่าแล้วหาบไป
แห้ม
ค. เกรียมจนเกือบจะไหม้
ตย. เขาปิ้งถั่วเน่าแข้บแห้มลำไป

เสียงอักษร อ
แอ้ขะแหม้
ค. ทำจนสุดแรงของตนเอง
ตย. กระเป๋ามันหนักมาก ต้องแอ้ขะแหม้ยกขึ้นมาแล้วตี้วไป

แอ่นแอ้ะแอ่นแอ้
ค. วาดลวดลายเต็มที่ หรือมืนเมามากจนเดินไม่ตรงทาง
ตย.หันเขาฟ้อนแอ่นแอ้ะแอ่นแอ้สงสัย จะเมาอยู่พ่องแล้ว หรือเขาเมาเหล้าอย่างหนักเตียวตาง เป๋นแอ่นแอ้ะแอ่นแอ้

เอ้เล้เอ้เต๋น
ค. ตกใจมากจนทำอะไรเกินพอดี
ตย. เมื่อวานนี้เขาป๋นเอ้เล้เอ้เต๋นมาหา หาว่าเฮาไปว่าหื้อเขา

อู้
ค. พูดจา
ตย. เขาอู้ว่าจะไปแอวปักษ์ใต้สักวัน

แอกขะแตก
ค. ไพล่ไปทำอีกอย่างหนึ่ง
ตย. นึกว่าเขาะมาที่หนี้อย่างที่นัดไว้ซ้ำ แอกขะแตกไปที่อื่นเหีย

อ้องขะหล้อง
ค.เป็นห้องหรือร่องเล็กแต่น่ารัก
ตย.เขาแป๋งห้องอ้องขะหล้องไว้ที่บนเฮือน เอาไว้เป๋นที่เก็บของ

แอ๊นแง้น
ค. ทำลักษะโกรธแค้นอย่างมาก
ตย. พอถูกด่าเขาก็แอ๊นแง้นเข้าใส่ด่าตอบโต้ จ๋นใผ่บ่ตันอู้สักกำ

อวาย
ค. กลิ่นไอไชยออกมา
ตย. สาบอวายเข้าหนึ้งใหม่ ปู๋นดี ใค่อยากกิ๋นเข้าอุ่นๆฮ้อนๆ (คำว่าเข้า หมายถึง ข้าว)

อะหยัง
ค. คำถามว่าอะไร
ตย. เขาว่าอะหยังเฮาบ่ตันได้ฟัง

อ่อย
ค.เอาให้กีน หรือหลอกลวง
ตย.เขาเอาเข้าเปลือกอ่อยไก่ หรือ เขามาอ่อยเยื่อล่อปล๋าหื้อมันกิ๋นเบ็ด

อ่วย
ค. ทำเหลอะเทอะสปรก
ตย. หมาคัวนี้มนเล่นอ่วยขี้เฮี่ยเรื่อย บ่เลือกที่

อุ๊ย
ค. ปู่หรือย่า ตาหรือทวด
ตย. พอเถิงปี๋ใหม่เมืองเฮาปากั๋นไป ดำหัวอุ๊ยเฮาทุกปี๋

อ่อง
ค.เจียว ใส่น้ำน้อยๆ
ตย.เฮากิ๋นเข้ากับน้ำพริกอ่องลำแต๊
อ่อม
ค. ตั้งหม้ออาหารไว้บนเตานานๆ
ตย. กิ๋นเข้ากันแก๋งอ่อมจี๋นควาย จ้าดลำ
อี่หลุ้ม
ค. สัตว์ตัวเมีย เช่น กวาง ทางภาคเหนือนำตัวผู้มาชนกันเล่น
ชนกว่างบนไม้คอน ต้องมีอี้หลุ้ม หื้อกว่างปู๊ดมเหียก่อน
อืน
ค.วิ่งแบบกระโดด เช่น วัว หือควายเป็นต้น
ตย.เขาล่ยับควายก๋ำลังอืน เลยบ่ตันได้ยับมันสักกำ
อว่าย
ค. เบนหน้าหรือหันหน้าไป-มา
ตย. อว่ายหน้าไปตางใด ใผก็บ่ใค่อู้ตวยบ่มีใผหื้อหน้าสักคน ปู๊นดีเอนดูแต๊เน่อ
อุ่ม
ค. เอามือปิดหรือกุมไว้
ตย. ใผบ่ฮู้ว่ามันเป๋นอะหยัง เขาเอามืออุ่มไว้เหีย หรือ ลองเอามือ อุ่มกอยเต๊อะจะฮู้ว่ามันฮ้อนมอกใด

แอ่ว
ค.ไปเที่ยว หรือ เยี่ยมเยียน
ตย.พ่อลงมาแอ่วหาหลานแล้ว บ่มีใผอยู่บ้านสักคน

เอง
ค. ข้าหรือฉัน บางทีก็มีความหมาย ว่าเธอ
ตย. เองบ่ไปเอามาหื้อเองเต๊อะ หรือตั๋วเองบ่ไปาเขา เขาจึงบ่มาหาเอง

แอ้บ
ค.ห่อหมกใบตองที่สุกด้วยการปิ้ง
ตย.ซื้อแอ้บปล๋ามากิ๋นลำแต๊ลำว่า

อ้อน
ค. เคล้าคลอ หรือประจบประแจง
ตย. ต๋อนแรกว่าจะบ่หื้อ แต่เขมาอ้อน ล้ำไปเลยจ๋ำเป๋นหื้อเขา

เอิ้น
ค. ตะโกนให้ได้ยิน
ตย. เขาเอิ้นบอกมาว่าเขาจะขอรอ สักกำเดียว

เอ้ก
ค. ขึ้นเสียง หรือขู่ตะคอกใส่
ตย. อู้ธรรมดาเขาได้ยิน ต้องเอ้กใส่หูเขา บ่ใค่ดี

เอิม
ค.คนที่เป็นคอพอก
ตย.คนคอเอิม เปิ้นว่ามันขาดสาร ไอโอดีนจะแต๊ว่าหา

อ่องออ
ค. ก้อนสมองในศีรษะ
ตย. เขาชอบกิ๋นแอ้บอ่องออ

อ้อมเป้าะอ้อมป๋อย
ค. เลี้ยงดูอย่างดี
ตย. เขาเลี้ยงมาอย่างออมเป้าะ ออมป๋อย

อุ่มงัน
ค. ทำให้งานสนุกครึกครื้น
ตย. เขาปากั๋นมาอุ่มงันที่บ้านเฮา วันนั้น

เอากำ
ค. เชื่อฟัง หรือยอมรับฟัง
ตย. สอนอย่างใดมันก็บ่เอากำ

อะล็อกอะล่อย
ค. ท้องไส้ไม่ค่อยสบาย
ตย. กิ๋นผิดสักอย่างต๊องเป๋น อะล็อก อะล่อย

อิงเติก
ค. พิงพนัก แบบครึ่งนั่งครึ่งนอน
ตย. เขาป่วยนั่งบ่ได้ต้องอิงเติก อย่างเดียว
โอ้งขะโหล้ง
ค. ทำฝ่ามือให้ติดกันแล้วงอนิดหนึ่ง
ตย. เขาแป๋งโอ้งขะโหล้งมือกอมกิ๋นน้ำ


เสียงอักษร ฮ
ฮีดฮอย
ค.จารีตประเพณีเดิม
ตย.จะแป๋งหอแป๋งเฮือนเยิยะหื้อมันถูกต้อง ตามฮีดฮอยแล้วสบายใจ๋บ่มีใผ่มาว่า อั้นว่าอี้เมื่อลูน

เฮี่ยฟื้น
ค. เรี่ยราดเกลี่อนกลาด
ตย. ใผมาสีกกระดาษเฮี่ยฟื้นที่หนี้

ฮู้คิง
ค. รู้สึกตัวว่ากำลังทำอะไรอยู่
ตย. เขาบ่ตันฮู้คิงว่าใผมาตางหลัง

ฮูดัง
ค. จมูกหายใจเข้า-ออก
ตย. ถ้าฮูดังตั๋นหายใจ๋บ่ใค่ออก

ฮอม
ค. ร่วมบริจาค หรือร่วมสมทบ
ตย. เอาเงินไปฮอมที่โต๊ะบริจาค

ฮ่อม
ค. ช่อง หรือช่องทาง
ตย. ฮ่อมหนูหนูไต่ฮ่อมไหน่ไหน่เตียว หรือแป๋งฮ่อมไว่หื้อคนเตียวไปมาสักน้อยนึ่ง

ฮ่าย
ค. เปลี่ยนถ่ายของสิ่งหนึ่ง ไปใส่ไว้อีกที่หนึ่ง
ตย. เขาฮ่ายน้ำใส่ขวด หรือฮ่ายจากขวดนี้ไปใส่ขวดนั้นไว้เหีย

แฮ่น
ค. มีจิตใจร่านผิดธรรมดา
ตย. แฮ่นล่นตวยเปิ้น ห้ามอย่างใด บ่ฟัง

ฮ่ำ
ค. พรรณนา หรือวิจารณ์
ตย. ฟังเขาเล่าค่าวฮ่ำเรื่องปู่สอน หลาน ม่วนดีแต๊น่อ

ฮาด
ค. ทำงานค้างไว้ไม่ทำต่ออีก
ตย. สล่าแป๋งเฮือนฮาดไว้บ่มา แป๋งต่อแถมท่าจะไปเยิยะที่อื่น

ฮา
ค. ฉัน, ข้า, กู หรือเชื้อรา
ตย. ฮาบ่เอาเขาก็ลู่ยัดยู้หื้อ ฮาจ๋ำเป๋น เอาไว้เหีย หรือน้ำพริกถ้วยนี้ เก็บไว้เมินแล้ว จ๋นปอออกฮาหมด บ่ดีกิ๋นแล้ว

เฮา
ค. เรา หรือพวกเรา
ตย. ถ้าหมู่เฮาบ่เอาเฮาก็บ่าเอา เหมือนกั๋น

ฮิมต๋าย
ค. ปางตาย, แทบล้มแทบตาย
ตย. เขาจ่านเอามาฮิมต๋ายก็เอามาบ่ได้มัน หยังมายากแต๊น่อ

แฮก
ค. เริ่มงาน หรือเริ่มทำ
ตย. เขาแฮกนาไว้วันนี้ พูกนี้เขาจะเริ่ม ลงมือแต๊ๆ หรือวันนี้แฮกได้เท่าอี้ก่อน วันพูกเยิยะจ๋นมันแล้วเสี้ยงหมด

ฮอด
ค.ไปถึงจุดหมายปลายทาง
ตย.เมืองที่เขาว่านั้นมันไกล๋ล้ำไปบ่ฮอด

เฮือนเย็น
ค.บ้านที่มีงานทำบุญศพ
ตย.เขาไปแอ่วเฮือนเย็นฟังธรรมแล้วลวด อยู่เป๋นกู้เจ้าบ้านจ๋นเกือบแจ้ง (เกือบสว่าง)

ฮ้องโอกฮ้องโอย
ค. ร้องเสียงหลงเพราะความเจ็บ
ตย. เขาเดือดเจ็บจ๋นฮ้องโอกฮ้องโอย บ่มีใผช่วยเขาได้

โฮะ
ค.แกงรวม หรือเอารวมกัน
ตย.เขาชอบกิ๋นแกงโฮะที่เอามาขั้วแล้ว ใส่ฮังเลเหียน้อยลำดี

ฮังเล
ค. แกงเนื้อที่มีมันติดมากๆ
ตย. มาเมืองเหนือเมื่อใดเขาก็หาซื้อ แก๋งฮังเลกิ๋น เขามักแก๋งฮังเลจี๊นหมู

ฮาม
ค. ของที่มีขนาดย่อมๆพอดีๆ
ตย. ถ้วยชามใบนี้มอกฮาม ใส่แก๋งก็ได้ใส่ผักอะหยังก็ได้

ฮูน
ค. ยับยั้ง, ชลอไว้
ตย. ถ้าเฮาบ่ฮูนมือ มันจะเจ็บนักว่านี้เท่าใดบ่ฮู้
ตย. หรือฮูนไว้พ่องจะไปใส่นักล้ำไป

ฮ้อนฮ้าย
ค. มีเรื่องต้องเดือดร้อน
ตย. บ้านเมืองสมัยก่อนมันฮ้อนฮ้าย กว่าสมัยนี้

ฮูดัง
ค. จมูก
ตย. เขาดมบ่สาบ เพราะฮูดังตั๋น

ฮ่าปักฮ่ากิ๋น
ค. ไอ้หงไอ้ห่า (เป็นคำด่า)
ตย. ฮ่าปักใผเอามาเฮี่ยหนี้ เฮาย่ำใส่แล้วแล้ว

ฮ่างแด้วแอวบาง
ค. รูปร่างดี
ตย. งานนี้ต้องก๋านคนฮ่างแค้ว แอวบาง

เฮี่ย
ค. เศษขยะที่ฟุ้งกระจาย หรือของ ที่เกะกะไม่เป็นระเบียบ หรือคนที่ไม่มี หลักแหล่งแน่นอน
ตย. ใผเอาอะหยังมาเฮี่ยที่หนี้ หรือ เก็บของไว้หื้อดีอย่าปล่อยไว้เฮี่ยอย่างอี้ หรือบ่าเดียวบ่หันเขาเยิยะก๋ารอะหยัง เป๋นคนเฮี่ยไปเฮี่ยมาตามบ้าน

เฮือง
ค.ผลไม้ที่สุกก่อนจะห่าม
ตย.หน่วยนี้มันบ่ตันแก่บ่ตันสุกเตื้อ มันเฮืองไปเหียก่อน

รวบรวม 8 สิงหาคม 2546
พิมพ์/ทาน FangCity.com

best web hosting